Op een prestigieuze locatie in Den Haag was ik donderdagmiddag aanwezig op de slotconferentie ‘Bijzonder dichtbij’. Op uitnodiging van wethouder Bert van Alphen van Welzijn, Volksgezondheid en Emancipatie mocht ik getuige zijn van de presentatie van het gelijknamige boek, dat 25 jaar interculturalisatie van zorg en welzijn in Den Haag in beeld brengt. De kennis en ervaring die ‘mijn’ stad op dit gebied heeft opgebouwd, is niet alleen gebundeld. Ook is een convenant getekend met verschillende bestuurders om het toekomstige beleid te borgen.

Vanuit Florence zette ik mijn handtekening en betuigde ik mijn gedrevenheid voor een actieve bijdrage in de komende vier jaar. Ik vind het een geweldige eer mijn schouders onder zo’n mooi project te mogen zetten. “Interculturalisatie is normalisatie”, zo stelde iemand tijdens de conferentie. Maar is dat inderdaad zo makkelijk? Zijn wij anno 2010 al zover en op de toekomst voorbereid? Hoe creëer je verlangen naar de verandering? Hoe trek je mensen uit de weerstand?

Wanneer je een schip wilt bouwen,
breng dan geen mensen bij elkaar om het hout te slepen,
het werk voor te bereiden en de taken te verdelen,
maar leer de mensen te verlangen naar de eindeloze zee.

Wanneer ze niet naar de zee verlangen,
kan geen adviseur ze helpen om een schip te bouwen.
Wanneer ze eenmaal naar de zee verlangen,
bouwen ze zelf een schip en is er weinig meer nodig dan wat begeleiding en voorbeelden.

Veranderen? Vernieuwen? Het is allemaal leren verlangen.

Antoine de Saint-Exupéry in Citadelle

Hebt u enig idee hoe we dit verlangen met elkaar kunnen bereiken?

PS: In het boek ‘Bijzonder Dichtbij’ staan mooie portretten, onder meer van bewoners van Jonker Frans. En – niet borstklopperig bedoeld – ik sta er zelf ook in.

‘Verstandige medewerkers leren bij’. Die mening verkondigde Joop Linthorst, voorzitter van de Raad van Bestuur van UWV, vorige maand in de krant. Maar is dat ook zo? Deels ben ik het wel met hem eens. Per slot van rekening ben ik op mijn 55ste ook bezig met een masterstudie Bestuurskunde aan de Universiteit van Utrecht. Niet omdat het moet… Ik vind het gewoon leuk en ik verbreed graag mijn horizon.

Maar hoe zit het dan bijvoorbeeld met onze medewerkers van de facilitaire dienst? Mede door de komst van de ZZP – en daarmee samenhangende heroriëntaties – worden zij weggesaneerd. Welke kansen hebben zij nog op de arbeidsmarkt? Hetzelfde geldt voor koks die boventallig worden, omdat koken in het zorgcentrum anno 2010 onbetaalbaar is. Of linnenjuffrouwen die tot voor kort met veel plezier de was verzorgden voor onze ouderen, terwijl we deze diensten nu uitbesteden. Ook de technische dienst moet om allerlei redenen de deur uit.

Is er wel een elegante manier om afscheid te nemen van mensen die jarenlang deel uitmaakten van je organisatie? Ik weet niet hoe jullie met zulke zaken omgaan, maar ze laten mij beslist niet koud. Deze en andere hedendaagse dilemma’s beïnvloeden de bedrijfsvoering en de sfeer in een organisatie enorm. Toch ontkomen we er óók in de zorg niet aan. Tenminste, als we de boel gezond willen houden.

Jonker Frans, waar ik nu ruim vier jaar leiding geef, is ‘Investor in People’-gecertificeerd. Dit certificaat kun je verdienen als je een lerende organisatie bent en als je aantoonbaar investeert in ontwikkeling en medewerkerstevredenheid. Een externe auditor voert jaarlijks een audit uit om aan te tonen dat we aan de richtlijnen voldoen. Dat klinkt een tikkeltje paradoxaal. Aan de ene kant strakke zakelijke sturing op prestaties, aan de andere kant betere zorg voor je personeel en dus aandacht voor de ‘zachte kant’. Tegelijkertijd is het een uitdaging die mijn creativiteit stimuleert en die ons tot grote hoogtes brengt. Iedere dag weer. En als je het zo bekijkt: Ja, dan leren we steeds meer bij.

“Goedemorgen schoonheid”, is mijn dagelijkse begroeting als ik mevrouw Vrolijk in het restaurant tegenkom. Mevrouw zit graag comfortabel op twee stoelen met haar benen omhoog. Zo behoudt ze graag het overzicht. “Hoor eens”, wenkt ze mij met haar vingertje. “Jij bent hier toch de baas? Zorg dan dat er weer een mooie bank komt waar ik lekker op kan zitten.”

Precies hetzelfde verhaal hoor ik nu al drie weken. Enkele weken geleden vervingen we het meubilair in het restaurant. We deden onder meer de zeer verouderde bank weg. Mevrouw Vrolijk heeft daar veel last van. Ze mist ‘haar’ bank nog iedere dag.

Nu heb ik de neiging te denken dat je op alle zitmeubels comfortabel moet kunnen zitten. Dat vindt mevrouw Vrolijk kennelijk niet en zij brengt mij nu ook aan het twijfelen. Ze woont al vele jaren hier in huis. Ze heeft in het restaurant zelfs haar eigen plek. Op haar eigen bank. Wie zijn wij om dat zomaar te veranderen?

Dat zet mij aan het denken over hoe wij onze besluiten nemen en welk effect dat heeft op onze bewoners. Per slot van rekening wonen die mensen hier. Hoeveel ruimte is er voor de beleving van individuele bewoners? Ik weet het nu in ieder geval zeker! We bestellen voor mevrouw Vrolijk een nieuwe bank. Zij kan dan weer plaatsnemen op haar vaste plek in de hoek van het restaurant.

Ik moet zeggen dat de gemeente Den Haag best sociaal en allochtonen-minded is. Kom je als zorgorganisatie met een leuk plan, dan kun je vaak rekenen op steun van burgemeester en wethouders. Deze dames en heren zijn ook regelmatig aanwezig bij Jonker Frans, bijvoorbeeld om een openingshandeling te verrichten.

Onze locatie is zeer divers, zowel qua personeel als wat betreft cliënten. De wijk Regentesse-Valkenboskwartier bestaat voor tachtig procent uit mensen met een migrantenachtergrond. Vooral Surinamers zijn hier ruim vertegenwoordigd, en dus ook in Jonker Frans. Allerlei culturen leven met autochtone Hagenaars onder één dak en vieren gezamenlijk Kerstmis, Suikerfeest en Holi Phaguafeest.

Nu is het zo dat Surinaamse ouderen meestal geen pensioen en volledige AOW opbouwen. Voor de AOW moet je veertig jaar in Nederland wonen. Ook al was Suriname een Koninkrijksdeel, dat wordt niet erkend. Veel Surinaamse ouderen leven mede daardoor ver onder de armoedegrens en vertonen vaak gezondheidsachterstanden, zoals gebitsproblemen, vitaminegebrek, eenzaamheid en depressie. Dat is natuurlijk niet goed!

Gelukkig vinden de Haagse wethouders dat ook. Dus ik dacht, het is verkiezingstijd…ik ga eens aandacht vragen voor dit probleem. En ik kreeg een hoop bijval. Migrantenradio Radio Amor interviewde me vrijdag 29 januari een uur lang live over mijn visie op de armoedeproblematiek en de mogelijkheden die ik zie. De radiozender belde eveneens met wethouder Henk Kool van Economische Zaken om zijn reactie te peilen. ‘Blij en tevreden’, was hij. Temeer omdat diverse armoedeambassadeurs in Den Haag – waaronder ik dus – óók ondernemers mobiliseren om samen een maatschappelijk probleem aan te pakken. Voor de zwakkeren in de samenleving is veel draagvlak aanwezig, maar kartrekkers ontbreken vaak. Dat ik die rol kan vervullen, is een enorme uitdaging. Het schenkt mij veel voldoening.