U moet weten dat mevrouw Vrolijk een bejaarde is met een verstandelijke beperking, die daarnaast regelmatig last heeft van wanen en hallucinaties. Haar sociaal-psychiatrisch verpleegkundige vindt dat zij beter af is in een meer beschutte woonvoorziening buiten Jonker Frans. Maar dat wil ze niet! En wij (lees: het verzorgend personeel) zijn het met haar eens.

Mevrouw Vrolijk hoort bij ons. Ze is in deze Haagse wijk geboren en ze woont al heel wat jaren in ons zorgcentrum. Ze wil niet anders. Ze kent iedereen en iedereen kent haar. Jonker Frans is haar huis. Als ze op haar pantoffels met haar pop onder de arm door het huis loopt, ontmoet ze veel bekenden.

Toch hadden we een probleem. Zoals u misschien weet, mogen er niet té veel mensen met een GGZ-indicatie in een zorgcentrum verblijven. Dat geldt zeker voor bewoners die soms stemmen horen en dan uit het raam van hun appartement op de derde verdieping willen vliegen.

Het was voor ons dus wel wikken en wegen. Hoe lossen we dit op? Hoe zorgen we ervoor dat mevrouw Vrolijk veilig en goed verzorgd bij ons kan blijven wonen? Aan het nemen van risico’s stellen we tenslotte duidelijke grenzen. Daarom betrekt mevrouw Vrolijk nu een woning op de begane grond. Lekker veilig en ze zal veel mensen langs haar appartement zien komen. Als een kind zo blij is ze in haar tweekamerappartement, te midden van al haar vriendinnen en kennissen. En wij ook…

Als ‘Master in Diversiteitsmanagement’ had ik de mogelijkheid de theoretische kant van dit onderwerp te bestuderen. De resultaten zijn verbluffend. Alles wat de theorie zegt, zie je in de praktijk terug. Het vertrek van bevlogen kartrekkers maakt dat plannen in duigen vallen. Iedere leider begint namelijk opnieuw met het vormen van een referentiekader en dat kost tijd. Ervaringen uit het verleden blijven daarbij vaak onbenut, de continuïteit is niet gewaarborgd en resultaten blijven uit. Tevens is de innovatieruimte beperkt en de weerstand aanzienlijk. Processen stagneren dan en de echte die-hards, die in de praktijk bevlogen bezig zijn, branden op en haken af. Dat is dodelijk voor het diversiteitsbeleid en dodelijk voor het menselijk kapitaal (excuses voor deze weemoedigheid).

Toch zijn er ook successen op lokaal niveau. De vele doelgroepen die hun weg weten te vinden naar Jonker Frans bieden troost. Zoals ouderen die zinvolle dagbesteding ervaren op een manier die bij hen past. Realisatie van ‘zorg met respect voor alle culturen’ is gewoon een proces van jaren….

Zelfs de weergoden waren ons goedgezind. Bij een temperatuur van 25 graden Celsius vond afgelopen donderdag de feestelijke opening plaats van onze woonzorglocatie Jonker Frans. Na een ingrijpende verbouwing beschikken wij nu over een supermodern aanleuncomplex met levensloopbestendige woningen. Onze ouderen wonen in appartementen van vijftig vierkante meter. Voorzien van alle hedendaagse snufjes, een eigen keuken en een grote badkamer. Dat is een verademing, kan ik u zeggen, ook voor onze zorgverleners. Vanaf nu is het bijvoorbeeld voorbij met het gestuntel met tilapparatuur in kleine natte cellen.

Onder belangstelling van ongeveer 250 genodigden, zoals (wijk)bewoners, personeelsleden en vrijwilligers, verrichtte burgemeester Jozias van Aartsen de officiële opening. Mensen uit alle windstreken waren aanwezig om ons nieuwe complex te bekijken en feest te vieren. Ook de wijkagent en zijn bureauchef, die de veiligheid tijdens de gehele renovatie scherp in het oog hielden, gaven acte de présence.

De burgemeester sprak zijn waardering uit over hoe wij onze wijkbewoners betrekken bij ons zorgcentrum. Ook de aanwezigheid van vele etnische achtergronden deed hem zichtbaar goed. Vooral van de Chinese ouderen, want dat is een vaak onzichtbare groep die niet snel een beroep doet op formele zorg. Tenslotte roemde hij ook de manier waarop politie en wijkorganisatie de openbare orde en veiligheid samen vormgeven in onze wijk. Al met al was het een mooie afsluiting van een enerverend tijdperk.

Radjin en ik reizen in een gezelschap van veertien personen. Deze keer zijn er veel mensen bij die iets te maken hebben met de zorg. Een GGZ-psycholoog, een fysiotherapeut, een ambulant verpleegkundige uit de zorg voor verstandelijk gehandicapten, een sociaal verpleegkundige en ondergetekende. Het is een leuke groep; we hebben veel plezier met elkaar.

Opvallend in deze Midden-Amerikaanse landen zijn de talrijke bedelende ouderen. Met of zonder rollator versperren ze de weg bij kerken en pleinen. De meesten zien er slecht uit en hebben het duidelijk moeilijk. Toch geef ik normaliter nooit geld aan bedelaars. Ik ga wel een gesprek met ze aan. En als mensen daarin aangeven dat ze honger hebben, bied ik ze een maaltijd aan.

Zo ook vanmorgen. We waren net bezig aan ons ontbijtje toen Juan, de lijmsnuiver, langs kwam. Hij wees betekenisvol naar zijn maagstreek. Radjin bood hem twee boterhammen aan met een gebakken ei, ham en kaas. Juan pakte ze gretig aan en begon te eten. Ineens merkte hij dat er champignons tussen zaten. Die lust hij kennelijk niet, want meteen daarna zagen we hem droge boterhammen eten.

Tja, dat is een heel ander beeld dan wat we gewend zijn vanuit de Nederlandse ouderenzorg. Veel mensen in Midden-Amerika zijn verslaafd. De meesten aan lijm. Bijzonder triest. Natuurlijk zien we ook veel mooie dingen, zoals de prachtige natuur en de aardige bevolking. Daar genieten we met volle teugen van. Maar het beeld van Juan blijft ook hangen. En dat is vanzelfsprekend allesbehalve genieten…

Nu was het op zaterdag 19 maart natuurlijk wel de jaarlijkse open dag van de zorginstellingen, dus het is niet zo vreemd dat zorgorganisaties dan ‘alles uit de kast halen’ om goed voor de dag te komen. Los daarvan vind ik de creativiteit van veel instellingen indrukwekkend. De bijzondere activiteiten die ze organiseren om zoveel mogelijk aandacht op zich te vestigen. De manier waarop ze potentiële cliënten en medewerkers aanmoedigen om binnen te komen en te genieten van de sfeer. Fantastisch!

Toch vraag ik me één ding wel af (en ik ben écht geen doemdenker hoor): Helpt dit? Kunnen we hiermee de beloofde 12.000 verzorgenden binnenhalen? Waar zijn die nu dan? Waarom lukt het ons bijvoorbeeld niet ons thuiszorgteam op formatie te krijgen? Dat is een bekend probleem voor veel instellingen, behalve… voor de kleine zorgorganisaties. Daar staan mensen in de rij om aan de slag te kunnen.

Wat maakt dat grote zorgorganisaties minder aantrekkelijke werkgevers zijn? Dat is de moeite van het analyseren waard, denk ik. Of weet u hoe dat komt? Laat het dan alstublieft even weten.

Als manager van een zorginstelling die zelf ook net een inspectiebezoek achter de rug heeft, weet ik precies wat voor spanningen dit met zich meebrengt. Alle ogen zijn op je gericht en de mensen uit je organisatie lopen de hele dag gespannen rond. Bovendien gaat het natuurlijk niet alleen om de controle van de vastgestelde protocollen, maar juist om de mensen die deze regels in de praktijk moeten uitvoeren.

En daar zit hem nu juist de crux. Want heeft iedereen wel dezelfde leerervaringen meegenomen uit alle scholings- en trainingsmomenten? En passen ze die vervolgens op een goede manier toe in de dagelijkse zorgverlening? In ieder geval is het HWW-zorg wél gelukt om haar kwaliteit goed neer te zetten.

Nou collega’s, gefeliciteerd! Ik vind het echte klasse wat een team van nieuwe professionals in korte tijd voor elkaar heeft weten te boksen. Petje af! En nu op weg naar een goede borging van het beleid.

De aanleiding voor dit bezoek? Een brandincident van vorig jaar in een zorginstelling. De kamer stelde daarover vragen, en ja… dan komt er een landelijk onderzoek naar de brandveiligheid van zorginstellingen. In totaal worden honderd instellingen bezocht, waarvan tien instellingen voor jeugdgezondheidszorg, tien ziekenhuizen en tachtig zorginstellingen voor ouderen. En wij vielen dus in de prijzen.

Nu vraagt u zich misschien af: “Hoe gaat zo’n inspectie in zijn werk?”. De inspecteurs wilden echt van alles weten. Ze gingen in twee groepen aan de slag. De ene groep onderzocht het gebouw op brandveiligheid en de naleving van het ontruimingsplan. Zijn er voldoende BHV-ers opgeleid? Zijn ze 24 uur per dag terug te vinden op de dienstroosters? Wanneer was de laatste ontruimingsoefening en hoe waren de resultaten? Zijn de vluchtwegen voldoende toegankelijk? Zijn medewerkers en bewoners voldoende op de hoogte van wat ze moeten doen bij brand?

De andere groep richtte zich op de arbeidsomstandigheden. Hoe is het bijvoorbeeld gesteld met de preventie rond Meldingen Incidenten Cliënten (MIC), Meldingen Incidenten Medewerkers (MIM) en medicatieveiligheid? Is er beleid rond agressie, geweld en werken met giftige en bijtende stoffen (zogenoemde biologische agentia)? Waaruit blijkt dat?

Al met al we hadden de handen vol. But: We did it!

Aan het eind van de dag vertelden de inspecteurs dat het prima was gesteld met de brandveiligheid en met onze bedrijfsvoering in relatie tot arbo. Natuurlijk zijn er altijd aanbevelingen. Maar niets ernstigs. Een pak van ons hart, kan ik wel zeggen. En we zijn een leerzame ervaring rijker. Zoveel aandacht houdt onze instelling scherp, en dat kan alleen maar goed zijn. Toch?

Even voor de duidelijkheid: het gaat hier om een cultuuromslag. Cultuur heeft te maken met gedrag en met hoe mensen met elkaar omgaan. En die zaken zijn lastig te veranderen. De één zegt: “Vraag het de cliënt”, terwijl de ander zegt: “Vraag het de medewerker”. Maar in feite hebben we geen keus. Deze opdracht is tenslotte ingegeven vanuit de politiek. In wezen gaat het dan ook niet om de ‘wat’-vraag, maar om de ‘hoe’-vraag. En die vraag gaat over jezelf, over de kern van je bestaan.

De Florence-studiedag waarover ik in mijn vorige blog sprak, verliep zeer naar wens. Het is sowieso grappig om te zien hoe Eerst Verantwoordelijke Verzorgenden – doeners in hart en nieren – een hele dag met elkaar in gesprek gaan en samen werken aan verandering. Hoe ze elkaar zonder problemen feedback geven en feedback ontvangen. Hoe ze elkaar stimuleren in plaats van afkraken. Hoe ze gezond assertief zijn en tegelijkertijd werken aan gezamenlijke doelen en acties.

Ieder team heeft pareltjes van ideeën. De kunst is al deze ideeën goed aan elkaar te rijgen tot een mooi snoer. Dat wordt een proces van jaren met veel vallen en opstaan. Maar het begin is gemaakt, samen met deze toppers. Nu starten we het vervolg met de rest van de teamleden. Ik houd u op de hoogte.

In Jonker Frans maken onze EVV’ers (Eerst Verantwoordelijke Verzorgenden) zich op voor de invoering van de nieuwe zorgvisie, inclusief de invoering van het nieuwe zorgleefdossier. Onze moederorganisatie Florence gaat zich de komende vier jaar meer richten op tevreden cliënten en tevreden medewerkers. Dat zullen we doen door cliënten meer regie te geven, bijvoorbeeld bij de invulling van het zorgleefplan. Niet de verzorgende weet tenslotte het best wat goed is voor onze bewoners. Nee, dat bepalen de bewoners zelf. En kunnen ze dat zelf niet (meer), dan neemt de familie die verantwoordelijkheid meestal op zich.

Op zich een goede ontwikkeling natuurlijk, maar we zullen daarvoor in de praktijk wel een enorme veranderslag moeten maken. We werken binnenkort niet langer aanbodgericht, maar vraaggericht. Hoe maak je die veranderslag? En hoe betrek je bewoners meer bij hun zorgvraag?

Deze en andere vragen komen tijdens een Florence-studiedag uitvoerig aan de orde. Dat veranderen (lees: verbeteren) ook leuk kan zijn, zullen we met elkaar moeten ontdekken. ‘Nieuwe ronde, nieuwe kansen!’, is mijn insteek. Ik heb er zin in. Hopelijk mijn collega’s ook.

Hebt u tips om deze veranderslag te kunnen versoepelen? Dan houd ik me graag aanbevolen.

Als de begrotingsslag is gemaakt – je hebt geluk als er geen taakstelling aan vastzit -, de beleidsdagen achter de rug zijn, het jaarplan is ingediend en goedgekeurd, het Sinterklaasfeest goed is verlopen en de kerstdiners, de personeelsparty’s en de nieuwjaarsreceptie zijn gepland, dan mag je als manager blij zijn.

Of toch niet? Voor mij zit de oplevering van de aanleunflat na een grondige renovatie ook nog in het ‘pretpakket’. En de zorg of het zusteroproepsysteem wel goed functioneert. Of mevrouw Jansen kan wennen aan haar keramische kookplaat. Of haar verwarming niet spookt, waardoor ze in de kou komt te zitten. Of ik haar kan bereiken als ze alarm slaat. Het houdt me allemaal bezig.

En als klap op de vuurpijl – hoe toepasselijk in deze feestmaand – selecteerde het ministerie ons voor een landelijke steekproef om de werking van het calamiteitenplan te controleren. Ergens in het land ging namelijk iets mis bij een brand in een zorginstelling. Ja, december is met recht een feestmaand. Herkent u dat?

Onze bewoners en onze medewerkers zullen er niets van merken. Voor hen is het echt feest. En voor het managementteam??? Voor ons resteert de voldoening als het allemaal weer is gelukt. Dan nemen we in de maand januari maar vrij… als het kan.

Ouderen in zorginstellingen hebben het niet breed. De financiële ruimte binnen hun zak- en kleedgeldregeling is erg beperkt. Die armoede treft veel Surinaamse bewoners van Jonker Frans nog eens extra, omdat ze worden gekort op hun AOW en omdat ze geen aanvullend pensioen hebben opgebouwd. Hierdoor hebben ze bijvoorbeeld ook niet de mogelijkheid om – net als de meeste grootouders – hun kleinkinderen leuke cadeaus te geven tijdens de feestdagen in december.

Gelukkig kwam er hulp uit onverwachte hoek. Devika Couprie, finaliste van de Miss India Holland 2010-verkiezing, en PvdA-gemeenteraadslid Rajesh Ramnewash hielden onder de noemer ‘Maak twee harten blij’ een speelgoedactie om onze ouderen blij te maken. En dat lukte afgelopen woensdag prima tijdens een speciaal georganiseerd Sinterklaasfeest in ons zorgcentrum.

Devika Couprie leverde samen met enkele Pieten een grote hoeveelheid nieuw speelgoed af dat was verzameld met geld van particuliere sponsors. Je had de gezichten van onze bewoners moeten zien. Bovendien waren niet alleen de ouderen heel blij, maar uiteraard ook hun kleinkinderen. Het deed de naam van de actie alle eer aan. En het gaf mij en vele anderen een geweldig gevoel!

En natuurlijk zie ik dat als een kans om de belangen van ouderen onder de aandacht te brengen bij onze dienders. Want weten ze wel hoe belangrijk veiligheid is voor ouderen als je verlies van functies hebt? Wat er in mensen omgaat als er weinig zekerheden meer zijn in het leven om op terug te vallen? Je mobiliteit is niet meer optimaal. Je ogen laten je in de steek. En dan kun je ook nog je pincode niet meer onthouden. Het is zomaar een greep uit de gespreksonderwerpen aan de verschillende tafels. Voor mij was het in ieder geval een geweldige ervaring.

En het kon niet op, want in de middag was er ook nog een open dag voor Chinese ouderen. Zo’n honderd senioren kwamen langs bij Jonker Frans om te praten over hun behoeftes en zorgvragen. En hoe we die samen met hen kunnen omzetten in een passend zorgaanbod. Lieve, integere ouderen die het niet meer zelf rooien… Daar neem ik graag de tijd voor. Ze gaan me aan het hart.

De schrijver, Jack van Hoek uit Eindhoven, maakt zijn excuses omdat hij in de Volkskrant van een week eerder (13 november) een brief plaatste met als titel ‘Zijn afscheid viel me zwaar’. Deze brief zou verkeerd zijn geïnterpreteerd en was onderwerp van gesprek bij Zembla en Brandpunt. Dat laatste ontdekte hij pas toen een kennis belde met de vraag wie er was overleden.

Een bizar verhaal! Zeker omdat meneer Van Hoek dit stuk schreef in zijn boosheid over de gang van zaken in sommige verpleeghuizen. Het gaat over zijn ‘makker’, die een eind aan zijn leven heeft gemaakt omdat hij urenlang in zijn ontlasting moest zitten en niet werd gewassen. Naar ik nu begrijp, was dit een hypothetisch verhaal. Die ‘makker’ was hij namelijk zelf. Met zijn brief wilde hij alleen maar aangeven hoe hij zou hebben gereageerd als dit hem was overkomen. En dat spijt hem nu.

Door gebruik te maken van de media heeft meneer Van Hoek zijn punt gemaakt. En wie is er weer het kind van de rekening? De zorg. Nogmaals: misselijkmakend en weerzinwekkend.

Bedankt meneer Van Hoek.

Niets is in Istanbul wat het lijkt. Eeuwenoude bouwwerken als de Hagia Sophia (ooit een katholieke kerk), het Dolmabahce Paleis en de Blauwe Moskee (of Sultan Ahmetmoskee) schitteren in de zon. Het is terrasjesweer. Na een lekkere caffè latte lopen we de Blauwe Moskee binnen. Ik ben ingesteld op ’schoenen uit’ en haal automatisch mijn sjaaltje uit mijn tas. Uit respect voor al het moois dat me raakt.

Buiten is nog een gebouw. Daar vinden de lijkbewassingen plaats. In de moslim-traditie moeten overledenen binnen 24 uur worden begraven. Veel sneller dus dan bijvoorbeeld bij christenen. Als het voor een moslim tijd is om te beginnen aan de laatste reis, spelen diverse rituelen een belangrijke rol om de overledene hierop voor te bereiden.

Tijdens de lijkbewassing wordt de overledene eerst op een marmeren tafel ontdaan van kleding en gereinigd. Een mannentaak! Vervolgens wordt hij zo puur mogelijk – zonder make-up of balsem – gewikkeld in witte lakens en het graf ingedragen. Er is geen crematie, want moslims moeten nog een keer verschijnen op de ‘dag des oordeels’. De overledene moet beschikbaar blijven voor Allah in een zo gezond mogelijk lichaam.

Voor de Europese gezondheidszorg is dat laatste een lastig gegeven. Krijgt een zorgverlener te maken met een ernstig zieke moslim, dan ligt de informatievoorziening naar de cliënt en zijn familie namelijk zeer gevoelig. Hoe vertel je een terminale moslim bijvoorbeeld dat hij ernstig ziek is? Als hij van zijn arts hoort dat hij kanker heeft, heeft de moslim vanuit geloofsovertuiging een enorm probleem. Zijn lichaam is dan immers niet langer gezond. En dat is nu juist een essentiële voorwaarde om op de ‘dag des oordeels’ te kunnen verschijnen voor Allah.

Daarom schipperen artsen wel eens met de boodschap en zijn ze indirect in hun berichtgeving. Ze lichten bijvoorbeeld wél de familie in, maar niet de cliënt zelf. En dat druist weer in tegen onze natuur. Wij zijn tenslotte gewend te praten met de cliënt zelf. Uit eigen ervaring weet ik dat een en ander het stervensproces ernstig kan beïnvloeden. En dus ook de laatste reis van de overledene.

Wellicht heeft u vergelijkbare ervaringen die u hier met de lezers van ‘Mijn tijd voor de zorg’ wilt delen. Ik zou zeggen: schroom niet!

Jonker Frans behaalde een gemiddeld rapportcijfer van 7,8; in 2008 was dat een 7,7. Onze moederorganisatie Florence scoorde een 7,6, tegen een 7,2 in 2008. “Geen reden om je zorgen te maken”, zou je kunnen denken. Als ik dieper in de materie duik, merk ik dat we op een aantal punten duidelijk hoger hebben gescoord. Helaas zijn we op een aantal andere punten achteruitgegaan.

We boekten vooruitgang op het zorg/leefplan, de ervaren informatie, de aandacht van het management en de beleving van de door ons georganiseerde activiteiten. Onze inzet op die gebieden wordt dus beloond. Maar er zijn ook aandachtspunten… En ja, die komen op het conto van de ervaren beschikbaarheid van het personeel. Bewoners ervaren vooral dat ons personeel het ‘DRUK’ heeft en dat er weinig tijd is voor een gesprek als er iets niet goed gaat.

Oeps, is dat niet het gevolg van alle bezuinigingen en de ZZP-invoering? Cliënten hebben hier zeker een punt en daarmee ga ik ook aan de slag. Maar hoe? Hoeveel rek zit er nog bij onze mensen? Laten we hopen dat de politiek dit signaal ook heeft begrepen. We vragen het ze gewoon.

Dames en heren politici: laat hier eens een reactie achter over hoe we volgens u meer tijd kunnen maken voor onze cliënten. Ik ben zeer benieuwd.

Zou ik één seconde
Uw oren mogen lenen
Dan zou ik horen
De noden en verlangens
Dan hoorde ik de roep
Van u allen om mij heen
Dan wist ik zeker
Waar urgentie nodig is… het meest

Ik moet het doen
Met eigen ogen en oren
Met de zintuigen die ik bezit
Maar geef mij wel signalen
Voor als ik soms wat mis
En spreek mij aan als
Het niet helemaal is
Wat u allen heel graag wilt

Met één oog tuur ik naar de wekker. Half zeven, tijd om op te staan. Het begin van een lange dag.
“Schat, zorg jij voor het eten?”, roep ik tegen mijn man Radjin. “Ik heb vanavond cliëntenraadvergadering en kan niet mee naar de sportschool.”
“Wordt het chinees of shoarma”, vraagt hij.
Het wordt roti van Abdoel.

Ik vul intussen de broodtrommel van Radjin (ja, als rechtgeaarde huisvrouw doe ik dat iedere morgen, al ruim dertig jaar). Gehaast peuzelen we samen een boterham met kaas op aan de keukentafel. Ik blader snel door de krant. Precies om half acht stap ik in de auto en vijf minuten later ben ik op het werk. De nachtdienst gaat naar huis.

Met koffie in de hand log ik in. Tegelijkertijd neem ik de postmap door die mijn secretaresse Mileen voor me heeft klaargelegd. De vergaderstukken liggen er ook. Voor ik het doorheb, is het lunchtijd, getuige de exotische geuren in de gang. Natuurlijk word ik gevraagd te proeven. Kousenband met kip. Lekker, maar het maakt je erg dik. Twee keer warm eten per dag kan nooit goed zijn. Toch kan ik de verleiding niet weerstaan.

Al vergaderend, kom ik de middag door. Het brandalarm gaat af. Snel naar de receptie. Gelukkig: er is niets aan de hand. De Technische Dienst heeft staan boren en er is een stofwolk ontstaan. De bedrijfshulpverleners zijn meteen paraat, het ontruimingsplan werkt prima. En onze bewoners hebben niets in de gaten.

Ook de cliëntenraadvergadering verloopt soepel. We bespreken onze bouwplannen, evenals de uitkomsten van het onderzoek ‘Normen Verantwoorde zorg’. Ik tuur met één oog naar mijn horloge. Het is half tien ‘s avonds. Tijd om naar huis te gaan.

Tijden veranderen
Bewaar de gedachte.
Neem de tijd
Voor jou en de jouwen.

Elk uurtje is een zegen
Leer, luister en verenig.
Neem de tijd voor elkaar
Maak je belofte waar.

Mijn Tijd voor de Zorg
Kan ook de jouwe zijn.

Ons restaurant is vandaag – zondag 10 oktober – niet alleen gevuld met bewoners, maar ook met een groot aantal kinderen. Het is een vrolijke boel. Het is de voorronde van het Florence Concours, een jaarlijks terugkerend evenement in alle huizen van onze regio. Jong Haags talent krijgt een podium aangeboden en wordt aangespoord zichzelf muzikaal verder te ontwikkelen. Onze bewoners maken deel uit van de jury en bepalen mee wie er door mag naar de halve finale. Over een paar weken komt dan de winnaar uit de bus.

Ontmoeting tussen jong en oud doet beide partijen goed. Dat zie je. Dat voel je. Het is bovendien geweldig dat we als zorgcentrum de kunst en cultuur in de regio een hart onder de riem mogen steken. Op die manier blijven onze mensen deel uitmaken van de samenleving en halen wij een stuk buiten naar binnen. Momenten om te koesteren.

Het regeerakkoord kleedt chronisch zieken en AWBZ-zorg uit. Cliënten krijgen geen vergoeding meer voor rollators (daarover heb ik al eerder mijn ongenoegen uitgesproken) en voor de eerste vijf fysiotherapeutische behandelingen, de zorgtoeslag daalt, de zorgpremie stijgt, dagbesteding en begeleiding worden overgeheveld naar de Wmo. Ook de eigen bijdrage voor langdurige zorg gaat omhoog. Een sigaar uit eigen doos dus, dat miljard extra voor de zorg. Wat heb je aan meer personeel – als dat al beschikbaar zou zijn – als er geen cliënten meer zijn? Als mensen hun broodnodige zorg niet meer kunnen bekostigen?

‘Zelfmanagement en eigen verantwoordelijkheid’ is het credo van de overheid. Het gevolg is dat de lat tot professionele zorg nóg hoger komt te liggen en dat kwetsbare ouderen nóg meer aan hun lot worden overgelaten. Met alle gevolgen van dien. Dat is een aanfluiting voor onze fatsoenlijke zorgstaat. Zo garanderen we geen toegankelijkheid van zorg.

Tegen electoraal Nederland kan ik alleen maar zeggen: “Doe ons dit alstublieft niet aan!”.

Traditioneel starten en eindigen we de zomerperiode met een lunchbijeenkomst voor het personeel en de vrijwilligers. Als locatiemanager houd ik tijdens beide gelegenheden een soort tjakka-praatje. Ook nu bedank ik alle medewerkers voor hun enorme inzet. Collega’s die zich op wat voor manier dan ook extra hebben onderscheiden, bedank ik met een cadeaubon. Dat waarderen ze enorm.

De sfeer is goed en het is een leuk spektakel, zo’n personeelsbijeenkomst. De lunch is lekker; iedereen geniet van het samenzijn. Mensen wisselen vakantie-ervaringen uit, maar ze praten ook over allerlei actuele ontwikkelingen binnen Florence. Op dit moment liggen collega’s van een andere locatie zwaar onder vuur. Een aantal personeelsleden van een psychogeriatrische afdeling is een halfjaar geleden ontslagen vanwege haar onprofessionele beroepshouding. Dat tolereert Florence niet. En terecht, natuurlijk.

Bravo aan de klokkenluiders. Als manager heb je namelijk niet altijd in de gaten wat er zich afspeelt op de werkvloer. Je ziet niet altijd dat het gedrag van professionals, zeker in tijden van grote werkdruk, makkelijk kan afglijden. Hoe dan ook: het is niet goed te praten. Nooit. Daarom is het óók goed als nieuwkomers vragen stellen en feedback geven. Ik begrijp dat dat vooral voor leerlingen erg moeilijk is, maar het is zeer belangrijk. We hebben elkaar tenslotte hard nodig in de samenwerking. Laten we elkaar dus bij de les houden a.u.b.!

“Iedereen kan hier kwaliteitsinformatie, kwaliteitsonderzoeken en informatie van derden melden”, menen beide organisaties. “Maar daarvoor hadden we toch de normen verantwoorde zorg?”, hoor ik u al zeggen.

Marktwerking viert hoogtij. Iedereen kan ongecensureerd en ongefundeerd zijn mening geven. Neem nu de secretaresse die niet wilde deugen en waarvan je afscheid moest nemen. Zij kan ongestraft ‘wraak’ nemen en de waardering van je instelling omlaag halen. Regelmatig lees ik dat ex-medewerkers restaurants via internet teisteren om nog even hun gram te halen. Soms zelfs met desastreuze gevolgen voor hardwerkende ondernemers die het uiteindelijk niet redden. Lang leve de democratie!

De initiatiefnemers van zorgkaartnederland.nl geven aan dat hun website géén platform is voor ongefundeerde kritiek en beledigingen. Ze willen géén ruimte bieden aan hetzes. Maar dat is nu precies wat er gebeurt. Worden de berichten op hun inhoud getoetst? Hoe zit het met hoor en wederhoor? En waar bevinden zich die kwaliteitsonderzoeken en die kwaliteitsinformatie? Ik heb niks kunnen vinden.

Het is bekend dat mensen die tevreden zijn over de zorg, dat duidelijk maken met een doos gebak of een complimentje. En dat is helemaal prima. Ze laten niet snel berichtjes achter op het internet. Sterker nog, ze hebben lang niet altijd internet. Plaaggeesten pakken het jammer genoeg anders aan. Zij laten het echt wel weten als ze het ergens niet mee eens zijn. En daar zaten we nu net niet op te wachten in de zorg!

Tijd voor een goed gesprek met mijn vriend Chan, hoogleraar in Leiden. Chan is niet alleen mijn sparringpartner, hij houdt me ook graag een spiegel voor. En authentiek als ik ben: het lukt hem altijd mij te doorgronden.

“Waarom houdt dit me bezig?”, vraag ik.
“Waarschijnlijk omdat je tot de ‘feeling types’ behoort. Jij bent de Moeder Teresa in de zorg”, antwoordt Chan.
Ik ben zeker geen ‘thinking type’. Een Einstein. De meeste managers zijn dat wel, maar ik dus niet. Een ‘feeling type’ toont compassie voor de cliënt en hanteert de menselijke maat.

Chan attendeert mij op het boek van Fred Lee: ‘If Disney ran your hospital’. In dit boek propageert Lee het nieuwe empathisch denken in de zorg. Hij denkt dat de menselijke maat verloren is gegaan in onze drang naar efficiency.
“Daar zit wat in”, zeg ik. “Maar hoe breng ik daarin nu verandering?”
“Door de perceptie van de cliënt te beïnvloeden natuurlijk!”, geeft Chan aan. “Zorg dat je een goede indruk bij ze achterlaat, want dan worden ze je beste ambassadeurs.”

Het kwartje valt. Bij een klacht bedank je mensen dus en zorg je dat ze zich gehoord en begrepen voelen. Dat leidt tot een positieve perceptie. En het zorgt voor onderscheidend vermogen. En als je de perceptie van de cliënt als manager niet kent…? Ja, dan heb je een probleem. Dan gaan mensen boeken over je schrijven.

Beide boeken schetsen een zeer aangrijpend beeld van zorgverlening aan ouderen. Het zegt heel veel over hoe de schrijvers de organisatie van het Nederlandse zorgsysteem beleven. Gebouwen die niet meer voldoen aan de hedendaagse eisen van zorgverlening, budgettering waarmee nauwelijks valt ‘rond te komen’ en kwaliteitseisen die bewoners niet begrijpen (onder andere HKZ-eisen van de Stichting Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector). Ook de handen aan het bed worden wegbezuinigd. Vanuit verschillende invalshoeken luiden de schrijvers de noodklok.

Opmerkelijk vind ik dat er meestal wél begrip is voor het verzorgend personeel, maar zelden voor het management. Die managers zijn allemaal zakkenvullers. Ze begrijpen niets van de werkvloer en drukken vele protocollen door die “die arme meiden” dan moeten uitvoeren. “De managers moeten zelf maar eens dagelijks mensen gaan verzorgen”, zo luidt het advies van Ardy Stegeman een tikkeltje cynisch. Gonny van Werkhoven gaat veel verder en concludeert in haar boek dat “ze liever doodgaat dan in een verpleeghuis terechtkomt”.

Pffff. Doen wij het dan echt zo slecht met z’n allen? Ik denk er in ieder geval nog een week over na. In mijn blog van 15 september leest u het vervolg.

Zorginstellingen sluiten steeds vaker hun keuken en betrekken maaltijden uit centrale keukens die ergens ver weg zijn gevestigd. Deze keukens leveren de maaltijden met vrachtwagens aan op de betreffende locatie. Daar worden ze vervolgens ‘geregenereerd’ (lees: opgewarmd) en kunnen medewerkers het eten serveren. Van lekkere spruitjeslucht of een ouderwetse geur van gehaktballen is in huis helaas geen sprake meer. Waar is die goeie ouwe tijd gebleven dat eten nog een feest was?

Eten is emotie; beleving is dus van groot belang. Zeker voor ouderen in verzorgingshuizen, die van maaltijd naar maaltijd leven. Het eten moet gewoon goed zijn! Medewerkers zijn het daarmee roerend eens. Desondanks vindt in veel zorginstellingen massaproductie plaats om kosten te drukken. De ZZP-bekostiging voor facilitaire diensten is beperkt. Voor een bedrag van ruim € 30 moeten de instellingen drie maaltijden, koffie/thee en tussendoortjes aanbieden. Uit datzelfde bedrag dienen ze het faciliterend personeel te betalen, zoals receptie, schoonmaak en technische dienst. Dat is absoluut geen vetpot.

Wordt het geen tijd om lekker burgerlijk ongehoorzaam te worden? Om kleinschalig koken in te voeren? Niet meer drie weken van tevoren bestellen, maar gewoon per dag beslissen wat je samen wilt eten. Het zou toch mooi zijn als we koken in zorgcentra in ere kunnen herstellen. Doet u mee?

Dries Roelvink verkreeg medio augustus zijn eerste nummer 1-notering ooit met ‘Alleen voor jou’. Een beter moment voor zijn optreden had ActiZ dus niet kunnen regelen.

Op maandag 16 augustus swingen in restaurant La Galleria aan de Strandweg in Scheveningen vijftig bewoners en vrijwilligers van Bosch en Duin, een zorginstelling in Den Haag, hun rolstoel uit. Het campagneteam van ‘Mijn tijd voor de zorg’ organiseert dit uitje voor de bewoners die samen met hun begeleiders het rolstoelbrevet van het Rode Kruis konden halen. Een geweldig spektakel, temeer omdat restaurant La Galleria trakteert op koffie met appelgebak. En de in Amsterdam geboren volkszanger Dries Roelvink treedt belangeloos op met mooie meezingers. De mensen genieten.

Eén bewoner is zelfs zó ontroerd, dat hij voortdurend moet huilen. Ik snap niet waarom. De activiteitenbegeleider vertelt mij dat hij de laatste tijd wel vaker geëmotioneerd is. Hij is erg dankbaar dat hij dit allemaal mag meemaken. Dat raakt mij.

“Toch is het triest”, zeg ik tegen Marieke van het campagneteam. “Ik vind het jammer dat mensen die in een rolstoel zitten zo weinig buiten komen.” Daarvoor is één-op-één begeleiding nodig en dat maakt zo’n uitje erg kostbaar. Vrijwilligers en mantelzorgers zijn dus onmisbaar.

Het is mooi dat er gratis concertkaarten komen en dat ondernemers de sponsoring voor hun rekening nemen, maar het gaat om menskracht. Om daadwerkelijke begeleiding. Het zijn de kleine dingen die het doen. Ik ben blij dat ik hieraan mijn steentje heb mogen bijdragen.

Ik vertelde vorige week dat indianen in grote familiecommunes wonen met alle generaties bij elkaar. Alle gezinsleden hebben een taak en ze zorgen er samen voor dat ze lekker met elkaar kunnen leven.

“Maar wat als iemand ziek wordt?”, vraag ik.
“Dan bepaalt de medicijnman wat er moet gebeuren”, zegt Nootje.
“En als iemand komt te overlijden?”
“Nou dan wordt hij hier begraven. Behalve sjamanen, die niet!”
“Ooh, en waarom niet dan?”
“De indianen vervoeren sjamanen in de terminale fase rivieropwaarts naar een plek, ver weg van het dorp. Vanwege hun bovennatuurlijke krachten mogen sjamanen niet in het dorp overlijden. Dat brengt onheil en dan zou iedereen moeten verhuizen. Ergens ver weg hangen de indianen een hangmat in het bos. Vervolgens laten ze de sjamaan daarin achter. Dagelijks brengt iemand eten en drinken naar hem toe. Tot de dag dat hij er niet meer is.”
“Hoezo, er niet meer is?”, vraagt mijn man Radjin.
“Nou, sjamanen verdwijnen gewoon en hun geest leeft verder in het bos”, zegt Nootje.

Ik snap er niets van. Er moet toch ergens een lichaam zijn? Ik merk dat ik moeite heb dit verhaal een plek te geven op mijn ‘harde schijf’. Zou het echt waar zijn?

“Mag ik vragen hoe oud u bent?” De indiaanse vrouw kijkt me onbegrijpend aan en mompelt wat. “Dat weet ze niet”, zegt onze gids Nootje. “Registratie van deze volksstammen in het bevolkingsregister vond vroeger nooit plaats.”

Samen met mijn man Radjin ben ik in het dorpje Palumeu aan de Tapanahony-rivier, diep in het binnenland van Suriname. Vanuit Paramaribo was het een uurtje vliegen met een klein toestel van Gum Air. Ongeveer driehonderd mensen wonen hier. Het lijkt of de tijd heeft stilgestaan. De rust die dit dorpje uitstraalt, staat bijna haaks op de wereld waar ik uitkom.

Op de basisschool leerde ik dat Indianen niet oud worden. Ze hebben een slecht functionerend immuunsysteem, waardoor een kleine infectie hen al fataal kan zijn. Dat zou betekenen dat ouderenzorg niet nodig is. Ik ben heel benieuwd of ik tijdens mijn wandeling ouderen tegenkom.

Families leven in Palumeu in primitieve woningen bij elkaar. Een commune van mensen van verschillende leeftijden. Kinderen, volwassenen en ja… we treffen gelukkig ook ouderen aan. Maar niemand kent de eigen leeftijd. Het duurt even voordat ik doorheb dat het begrip ‘leeftijd’ onbekend is. Leeftijd staat hier voor ervaring en wijsheid. Hoe meer levenservaring, hoe meer respect je verdient. Ieder lid van de familie heeft een functie in de commune. Zo hebben ouderen kennis van natuurkruiden en de geestenwereld. Ze passen deze kennis toe als dat nodig is. Ook het begrip ‘zorg’ kennen de dorpelingen niet. Iedereen zorgt voor iedereen.

Een mooie gedachte, maar hoe zit het dan met de terminale fase? Bent u benieuwd? Lees dan mijn blog van volgende week.

Terwijl de wereld gespannen toekijkt hoe het zal aflopen met de politiek, wandel ik over het terrein van een zorghotel in aanbouw in Suriname. “Schat, neem je veel foto’s’’, vraag ik aan mijn man Radjin. We zijn op vakantie in ons moederland en genieten van natuur, cultuur en vooral van de warme vriendelijkheid van de mensen.

Maar… ik kan het niet laten. We moeten ook op bezoek bij voorzieningen voor ouderen om een beeld te krijgen hoe het hier allemaal is georganiseerd.

Het witte gebouw aan de Anton Dragtenweg ligt iets buiten Paramaribo aan de Suriname-rivier. Nederlandse ouderen kunnen straks een paar weken, volledig AWBZ-verzorgd, doorbrengen in dit mooie oord. RCR, een Nederlandse ondernemer die ook in Spanje een zorghotel exploiteert, nam dit initiatief. Schitterend, maar ik vraag me wel steeds af wie dat gaat betalen.

Scheiden van wonen en zorg krijgt zo wel een heel nieuwe dimensie. In Nederland wonen AWBZ-geïndiceerde ouderen thuis of in allerlei instellingen. Zij krijgen daar hun zorg. Zorgorganisaties worden afgerekend op hun ‘productie’. Als mensen in een appartement wonen, kan de instelling dat appartement niet verhuren aan anderen als de bewoners tijdelijk ergens anders vertoeven.

En zorg in het buitenland moet ook worden betaald. Hoe gaan we dat regelen?
“Nou schat, ik wil wel hoor. En ik ben ook bereid daarvoor te betalen”, zegt mijn man.
“Jahaa, maar deze mensen hebben geen geld. Het zijn arme mensen die een laatste keer hun familie in Suriname willen bezoeken”, antwoord ik.

Mijmerend lopen we samen het terrein af. Er moet toch een oplossing zijn?

Als de ene helft van mijn personeel op vakantie is, werkt de andere helft namelijk gewoon door. Een goede planning en strakke protocollen moeten de kwaliteit van zorg dan waarborgen. Jawel, ook in de warmste maanden van het jaar is dat cruciaal. Want juist dan loert het gevaar van een diarreegolf. Of van een griepepidemie. Waakzaamheid blijft geboden, evenals goede zorg in de vorm van extra drinken en extra aandacht. SUPER!

En toch heeft deze periode van hoge werkdruk ook zo zijn charmes, bijvoorbeeld op het gebied van saamhorigheid. Dankzij de grote betrokkenheid van mijn personeel en van de familieleden van onze bewoners komen we er altijd goed doorheen. Iedereen werkt mee. Ook de verbouwing van de aanleunwoningen gaat gestaag door. Dit jaar zorgen de bezuinigingen voor een extra uitdaging, want we kunnen geen uitzendkrachten inzetten. Niemand klaagt en het ziekteverzuim blijft laag rond de 4%! Als leidinggevende kun je alleen maar trots zijn op zulke fijne collega’s.

Florence, de organisatie waartoe Jonker Frans behoort, is in de tussentijd bezig haar strategie te herijken. Ze wil zich onderscheiden door het ‘SUPER-gedrag’ van alle (on)betaalde krachten. Waar dat SUPER precies voor staat?

S = Samen met
U = Uitnodigend
P = Professioneel
E = Effectief
R = Respect

De komende maanden geven we in de prakijk samen vorm en inhoud aan deze nieuwe waarden. En ik kan u nu al vertellen: Jonker Frans is er klaar voor!

Deze en andere vragen hoorde ik de afgelopen weken meer dan regelmatig. Diversiteit is een hot issue. Er is veel belangstelling voor kennis over diversiteitsmanagement in organisaties. Je bent ‘verantwoord’ bezig als je op één of andere manier aan interculturalisatie doet. Maar wat is dat dan precies? Hoe krijg je organisaties gekanteld en cultuursensitief? Welke krachten spelen een rol bij de verdeling van arbeidsplaatsen? Hoe zit het met de traditionele organisatiecultuur? Voelen mensen zich welkom of is er sprake van windowdressing?

Mijn afstudeeropdracht gaat over belemmerende en stimulerende factoren bij de inzet van allochtonen in managementteams. Zowaar geen gemakkelijke opdracht, kan ik u vertellen. Diversiteit is tenslotte een beladen onderwerp. Iedereen vindt er wel wat van. Hoe dan ook, we leven in een veranderende samenleving. Daar horen kansen en uitdagingen bij. Het is toch raar dat we in Den Haag – waar veel hoogopgeleide allochtonen wonen en werken – vrijwel geen allochtonen terugzien in managementteams.

Oudere allochtonen melden zich veelvuldig bij zorgorganisaties als cliënt. Hoe gaan we met deze cliënten om als we hun wensen niet kennen? Juist ja: daarvoor hebben we personeel nodig uit de eigen cultuur. In alle lagen van de organisatie en dus niet alleen in de facilitaire dienst. “Natuurlijk”, hoor ik u zeggen. Maar waar zijn ze dan? ‘Ze’ zijn er niet. ‘Ze’ kunnen geen leidinggeven. Of: ‘ze’ hebben geen ambities. Dat is wat ik vaak hoor. Maar is dat wel zo?

De verbouwing van het eerste deel van de aanleunflat van Jonker Frans zit er bijna op. Na de oplevering vindt een volksverhuizing plaats van de rechterkant van het gebouw naar de linkerkant. Maar al die moeite was niet voor niets, want wat is het mooi geworden. Geweldig gewoon.

Na de bouwvak pakken we de tweede helft van het gebouw aan. Voor het eind van het jaar moet alles klaar zijn. Kunt u zich voorstellen hoeveel werk en complexiteit zo’n megaproject met zich meebrengt? Verbouwen en verhuizen op zich is al een hele klus, maar met oudere mensen is het een extra pittige. Eerlijk is eerlijk. Helaas ontkom je er ook in de zorg niet aan en dat vergt hele andere kwaliteiten van je.

Ondanks alle zorgvuldigheid in de communicatie gaat er in de beleving toch altijd wat mis. Neem nu het stof dat ronddwarrelt. Dat is geen pretje. Jammer genoeg is stofvrij verbouwen ook niet mogelijk. En ja, dan komen er klachten van familieleden. Extra schoonmaken dan maar en dus extra kosten maken. Met de meeste mensen is een redelijk gesprek mogelijk, maar lang niet met iedereen. Kortom: het blijft spannend!

Voor mij houdt het nu even op, want… ik ga drie weken op vakantie. Lekker de zaken van een afstand bekijken, in de binnenlanden van mijn geboorteland Suriname welteverstaan. Als u nog op vakantie gaat, wens ik u veel plezier en ik hoop dat u uitgerust terugkomt. Dat ben ik in ieder geval wel van plan.

O ja: u kunt de komende weken wel gewoon blogs van mij blijven lezen. Ik ga namelijk altijd goed voorbereid op vakantie.

En dan gebeurt er iets. Ik ontdooi. Hoe verder de dag vordert, hoe enthousiaster ik word. Is dit de kundigheid van de trainer of de openheid van de groep collega’s? Misschien wel de combinatie.

Van reflectie komt in de praktijk van alledag niet veel terecht. Dat merk je pas na zo’n dag. Toch kan het doen van onthullingen en het opruimen van ‘oud zeer’ een stempel drukken op de sfeer in een groep. Onderstaand gedicht geeft de strekking van het nieuwe begin goed weer. Het was een mooie dag.

Als ik je vraag naar mij te luisteren
en jij begint mij adviezen te geven,
dan doe je niet wat ik je vraag.

Als ik je vraag naar mij te luisteren
en jij begint mij te vertellen,
waarom ik iets niet zo moet voelen als ik voel,
dan neem jij mijn gevoelens niet serieus.

Als ik je vraag naar mij te luisteren
en jij denkt dat jij iets moet doen
om mijn problemen op te lossen,
dan laat je mij in de steek,
hoe vreemd dat ook mag lijken.

Dus, alsjeblieft, luister alleen maar naar me
en probeer me te begrijpen.

En als je wilt praten,
wacht dan even en ik beloof je
dat ik op mijn beurt naar jou zal luisteren.

L. Buscaglia (1924-1998)

‘Fysiotherapie wordt verkort en huisartsenbezoek zal een eigen bijdrage kennen’

Minister Ab Klink kondigde drastische maatregelen aan om de begroting op orde te krijgen. Ouderen en chronisch zieken zijn weer de dupe, is wat je alom hoort in de samenleving. Toch vraag ik mezelf af of deze kritiek wel helemaal correct is?

Als locatiemanager weet ik als geen ander hoeveel rollators en andere hulpmiddelen in onze verpleegkundige magazijnen staan te roesten. Om ruimte te maken, verzamelen we ze twee keer per jaar en schenken ze aan organisaties die de hulpmiddelen vervolgens versturen naar derdewereldlanden. Overleden bewoners hebben soms zelfs twee rollators of rolstoelen als nalatenschap, die zijn betaald vanuit gemeenschapsgelden. De zorgverzekeraar of de gemeente wil deze spullen niet terug. Ophalen, is namelijk te duur (???). En zo leven we met z’n allen – ook in de zorg – in een wegwerpmaatschappij.

Wat is er mis mee om deze apparatuur te checken en te hergebruiken? Schieten we niet een beetje door, terwijl we in de hedendaagse samenleving altijd pleiten voor duurzaamheid en recycling? Wie neemt hiervoor de verantwoordelijkheid? Dat zou pas een bezuiniging zijn. De overheid moet zorginstellingen met ludieke initiatieven belonen. Als ze innovatie en creativiteit stimuleert, is de maatschappij een stuk goedkoper uit! Doet u ook mee?

Vorige week schreef ik over de misstanden als gevolg van de wijzigingen rond Wmo-subsidies. Mensen kregen ineens een rekening met terugwerkende kracht vanwege het abrupt terugdraaien van de subsidiekraan. Daarover bleef ik in gesprek met de betreffende ambtenaren op het stadhuis. En wat blijkt? Met succes. Afgelopen week is besloten dat Jonker Frans eenmalig kan rekenen op een tegemoetkoming in de kosten. Dat geeft de burger moed, toch?

De afgelopen twee jaar veranderde er zoveel in de zorgfinanciering, dat organisaties bijna moeten kunnen jongleren om alles bij te houden. De ene uitdaging na de andere komt – vaak onaangekondigd – op de sector af. Zodoende kun je als bestuurder vaak niet anticiperen op ‘wat er komen gaat’. Maar als je alle wijzigingen uiteindelijk toch goed weet te kanaliseren en ze een plek weet te geven zonder dat cliënten of medewerkers de dupe worden, geeft dat een kick.

Leidinggeven in de zorg blijft op die manier een prachtig vak. Ik kan het iedereen aanraden. Het helpt om creatief om te gaan met mogelijkheden en in gesprek te blijven met instanties. En dan kunnen ze op mij ook blijven rekenen.

De gemeente Den Haag heeft besloten specifieke dagverzorgingen, die ook veel Wmo-klanten uit de hele stad bedienen, niet meer te subsidiëren. Alle inspanningen om deze kwetsbare doelgroepen op te sporen ten spijt. Interculturalisatie is normalisatie. Of toch niet?

Ouderen die hun AWBZ-indicatie zijn kwijtgeraakt, zijn de klos. Dat waren ze al, maar nu dus extra. Want ook het bezoek aan Jonker Frans, waar ze anderen ontmoeten en meeliften in het kader van de Wmo en het armoedebeleid, kost ze nu geld. Halverwege het jaar maakt de gemeente bekend dat bij de toekenning van subsidies een berekening is gemaakt per stadsdeel. Daarbij is gekeken naar het aantal 75-plussers in die wijk.

Zorg- en welzijnsorganisaties moeten voortaan samenwerken in de wijk. “Da’s toch mooi”, hoor ik u zeggen. Nee, dat is niet mooi. Migrantenouderen gaan namelijk niet (snel) naar een wijk- en dienstencentrum! Welzijn en welbevinden halen zij uit andere dimensies. Geen bingo of een spelletje Rummikub, maar spirituele activiteiten als yoga, tai-chi en samen koken. Bovendien is bekend dat mensen uit deze groep ouderen vanwege de migratiegeschiedenis vroeg oud zijn, waardoor ze eerder hulp nodig hebben. Tropenjaren tellen tenslotte dubbel.

Die grens van 75 jaar is dus ongepast en schiet bovendien haar doel voorbij. Organisaties die gespecialiseerd zijn in het bedienen van ‘nieuwe Nederlanders’ kunnen de dagvoorzieningen niet meer ophoesten. De overheid treedt terug en de burger is weer de klos.

Ik was in Amersfoort te gast als inleider om de dialoog onder leiding van Hanneke Groenteman een impuls te geven. ‘Oog voor diversiteit’ was dit jaar het thema. Het sloot mooi aan bij de missie van de organisatie zelf: ‘Er zijn voor eenieder’. Maar wat betekent dat dan precies als de VTPZ mee wil met zijn tijd in een snel veranderende samenleving. Er kwamen boeiende invalshoeken aan de orde, maar mijn vraag blijft ook na deze bijeenkomst overeind: Wat gaat er nu precies veranderen, na vandaag?

Een organisatie die mensen wil helpen in de laatste levensfase moet zich ervan bewust zijn dat dit een proces is van jarenlange investering. ‘Er zijn voor een ieder’ betekent dat die ander zich welkom en geaccepteerd dient te voelen. Dat hij zichzelf mag zijn zonder harnas en zonder zich steeds te hoeven aanpassen. Zeker als je doodgaat.

Terminale zorg is belevingsgerichte zorg. Zorg die uitgaat van de wensen van die ander. Sterven op een manier die bij de betreffende persoon past, ook als dat niet bij mijn waarden past. “Zijn we daar wel klaar voor?”, vraag ik me oprecht af. “Kunnen we mensen uit andere culturen menswaardig laten sterven?” Over interculturele competenties en vaardigheden is uitvoerig gedebatteerd. Alsof je een aap een kunstje kunt leren!

Warme zorg, van mens tot mens. Dat is het waar het naar mijn idee om gaat.

CDA, PvdA, GroenLinks, D66 en SGP willen buiten de instelling verleende AWBZ-zorg overhevelen naar de Wmo. Nou, daar zijn we mooi klaar mee (vergeef me mijn cynisme). Dagverzorging en thuiszorg zijn in mijn ogen broodnodige zorg waar chronisch zieken niet zonder kunnen. Ze hebben er recht op! Er is voor betaald! Het probleem is dat Wmo-budgetten bij gemeenten zitten. Is het geld op, dan stopt de zorgverlening.

Dat is natuurlijk een slechte zaak. Aan de ene kant wil de overheid zoveel mogelijk ouderen zo lang mogelijk zelfstandig thuis laten wonen; dat is tenslotte goedkoper. Aan de andere kant brengt diezelfde overheid ze in de gevarenzone. Door de Pakketmaatregelen die in 2010 zijn ingegaan, raakte 45% van onze dagverzorgingscliënten haar indicaties kwijt. Mensen hadden hun maaltijd, hun vaste dagritme, hun ‘loopje’ naar het zorgcentrum, hun praatje. Ze maakten deel uit van de samenleving. Tegelijkertijd waren ze onder controle van begeleiders die schakelden met huisartsen als het fout dreigde te gaan. Ze liepen de deur niet plat bij huisarts en ziekenhuis.

En nóg belangrijker: Deze ouderen waren gelukkig!

Hoe is het toch mogelijk dat de politiek in verkiezingsprogramma’s de preventie schrapt? Zorginstellingen hebben mensen in dienst die ze niet zomaar kunnen ontslaan nu zoveel cliënten ineens niet meer mogen komen. Maar géén inkomsten betekent géén personeel! U raadt het al: toch ontslaan dus. En dat kost ook een hoop geld, zodat de zorg weer duurder wordt. Maar och, dan zoeken we gewoon weer een nieuw kind van de rekening.

“Maar is dat wel zo? Hebben we hier te maken met oprechte aandacht van de politiek?”

Hoe meer ik daarover nadenk, hoe meer ik de indruk krijg dat het te maken heeft met ‘zieltjeswinnerij’ in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni aanstaande.

Wat zijn we de afgelopen vier jaar nu echt opgeschoten in de zorg? Hoeveel oprechte aandacht kregen we van u in het veld? Terugkijkend, kan ik alleen maar concluderen dat we vaak het ‘kind van de rekening’ waren en vooral veel moesten bezuinigen.

We hebben steeds minder handen aan het bed door de invoering van de ZZP, de Wmo, Pakketmaatregelen en andere regelgeving. Aanbesteding van huishoudelijke verzorging leidde ertoe dat organisaties in grote problemen terechtkwamen. Ontslagen van medewerkers, fusies en kwaliteitsverlies, omdat we zo goedkoop mogelijk zorg moeten leveren.

“Hebben onze cliënten nu wel het gevoel dat er voor hun belangen is opgekomen?”

In tijden van krapte moet iemand de rekening betalen. Logisch. Alleen buitelen wijzigingen van regelgeving en financiering nu over elkaar heen in een tempo dat nauwelijks is bij te houden. Kunnen we ons werk nog naar behoren doen terwijl we weten dat ouderen en chronisch zieken de klos zijn? Zorginstellingen moeten de ‘eindjes’ aan elkaar vastknopen, maar hoelang lukt dat nog?

Het water staat ons tot aan de lippen. Help ons!

Liefs,

De zorgsector

“Maar is dat wel zo? Hebben we hier te maken met oprechte aandacht van de politiek?”

Hoe meer ik daarover nadenk, hoe meer ik de indruk krijg dat het te maken heeft met ‘zieltjeswinnerij’ in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni aanstaande.

Wat zijn we de afgelopen vier jaar nu echt opgeschoten in de zorg? Hoeveel oprechte aandacht kregen we van u in het veld? Terugkijkend, kan ik alleen maar concluderen dat we vaak het ‘kind van de rekening’ waren en vooral veel moesten bezuinigen.

We hebben steeds minder handen aan het bed door de invoering van de ZZP, de WMO, Pakketmaatregelen en andere bureaucratische regelgeving. Aanbesteding van huishoudelijke verzorging leidde ertoe dat organisaties in grote problemen terechtkwamen. Ontslagen van medewerkers, fusies en kwaliteitsverlies, omdat we zo goedkoop mogelijk zorg moeten leveren.

“Hebben onze cliënten nu wel het gevoel dat er voor hun belangen is opgekomen?”

In tijden van krapte moet iemand de rekening betalen. Logisch. Alleen buitelen wijzigingen van regelgeving en financiering nu over elkaar heen in een tempo dat nauwelijks is bij te houden. Kunnen we ons werk nog naar behoren doen terwijl we weten dat ouderen en chronisch zieken de klos zijn? Zorginstellingen moeten de ‘eindjes’ aan elkaar vastknopen, maar hoelang lukt dat nog?

Het water staat ons tot aan de lippen. Help ons!

Liefs,

De zorgsector

Vandaag herdenken we de geboortedag van Florence Nightingale, de grondlegster van de verpleegkunde. Ook vragen landen wereldwijd op de ‘Dag van de Verpleging’ aandacht voor kwaliteitsontwikkeling in de zorg. Florence Nightingale ontwikkelde een holistische zorgvisie die verder ging dan het simpelweg verzorgen van slachtoffers in de Krimoorlog. De World Health Organization (WHO) gebruikte haar visie zelfs voor de definitie van het begrip gezondheid.

“Maar is het imago van de zorg wel gegroeid? En ervaren we de erkenning die we in dit vak verdienen?”

De Volkskrant deed onderzoek naar de beleving van zorgverleners en kwam tot heldere conclusies (8 mei 2010).

“Wie in de zorg werkt, doet dat werk met hart en ziel.”

Ook blijkt dat tweederde van de ondervraagden ontevreden is, omdat zij niet kan doen wat ze het liefst doet, namelijk ‘zorgen’. Oorzaak daarvan is minister Ab Klink van Volksgezondheid, die vooral het huishoudboekje belangrijk vindt. Enerzijds is er dus passie voor het vak, anderzijds zijn er belemmeringen van regelgeving en financiën. Zorgverleners missen eveneens respect en waardering van de media, die de zorg een slecht imago bezorgen. Het zorgt voor onvrede. Ze ervaren wel waardering van patiënten en collega’s, maar vooral van de kleine vooruitgang die ze zien bij patiënten.

“Hoe verhoudt zich dat tot de economisering en marktwerking in de zorg? En hoe brengen we bovenal de ziel weer terug in de zorg?”

Ik ben erg benieuwd naar jullie reacties.

Van iedere bewoner stellen wij een weekarrangement op waarin alle zorgvragen zijn ingevuld. Helaas zien wij nu vaak dat mensen meer zorg nodig hebben dan wij uit de ZZP’s kunnen bieden. De dilemma’s die voortkomen uit dit ZZP-systeem baren zorgverleners dan ook grote zorgen. Logisch, want zij wíllen gewoon zorg verlenen. Daarvoor zijn ze opgeleid.

Zorgverleners willen niet tegen hulpbehoevende mensen zeggen: “Nee mevrouw Jansen, uw zorgminuten zijn op!”. Ook mantelzorgers en huisartsen snappen niet altijd dat er nu wezenlijke veranderingen zijn in wat wij kunnen bieden. Zij beroepen zich daarbij op het ‘groene boekje’, met een uitleg die op zijn minst discutabel is. Wel begrijpelijk overigens, want als je de schema’s en tabellen uit het ‘groene boekje’ bekijkt, tonen die aan waarop mensen recht hebben in een zorgcentrum. Dat gaat soms heel ver. En ja, dan zit er dus wel eens een ‘gat’.

Hoe dan ook, er komt nogal wat bij kijken als je vandaag de dag WAARDE-VOLLE zorg wilt blijven verlenen. Dat vereist veel creativiteit van onze mensen. En dan kun je als management alleen maar zeggen: “Dankjewel. Wij zijn trots op jullie.”.

Woensdag 12 mei is de Dag van de Verpleging. Met de hulp van sponsors zullen wij dat op gepaste wijze vieren.

‘Nooit meer!’, is mijn eerste reactie.

Diegenen die regelmatig mijn weblog lezen, weten dat ik op dit moment een masteropleiding afrond aan de universiteit van Utrecht. En zoals het er uitziet, kan ik 18 juni aanstaande mijn scriptie verdedigen en mijn bul in ontvangst nemen.

Leiderschapstalenten moet je ontwikkelen en bijhouden. Ook in de zorg. Natuurlijk is de dagelijkse praktijk de beste leerschool, maar nieuwe inzichten en ideeën vind je vooral door te praten met andere professionals. Studiegenoten uit verschillende sectoren en uit het hele land. Van onderwijs en politie tot jeugd- en ouderenzorg.

Wat me zéker zal bijblijven, zijn de persoonlijke verhalen. Schitterend!

Verhalen over dilemma’s, over reorganisaties of over andere zaken die in al die uiteenlopende organisaties spelen. Analyseren tot in den treuren! Bijna altijd gaat het over geld – of over het gebrek eraan – of over macht (wie mag er spreken en wie moet er luisteren).

Ik heb genoten.

Strategisch management, de studie die ik volg, heeft me geholpen meer zicht te krijgen op deze processen. Want ook in de zorg hebben we er dagelijks mee te maken. Soms verwijten ze ons dat leidinggevenden in de zorg té soft zijn. Maar is dat wel zo? Waarom mag de menselijke maat niet de norm zijn in ons vak? Als dat in de zorg al niet mag, waar dan wel?

Zorg is mensenwerk! Laten we dat vooral zo houden.

Afgelopen week domineerde de vrijlating van Lucia de B. het nieuws. Een verpleegkundige die ruim zes jaar ‘vastzat’ op verdenking van moord op jonge patiëntjes. Dankzij de steun van een groep mensen die in haar bleef geloven, is de zaak nu geseponeerd.

Ook voor misstanden in drie Haagse zorginstellingen was recentelijk veel media-aandacht. Bewoners die aan hun lot werden overgelaten, veiligheid van cliënten die in het geding zou zijn en een cliëntenraad die opstapte. Gelukkig is er veel lof voor het ‘gewone’ personeel van deze huizen. Dat zijn immers de mensen die het iedere dag weer voor elkaar zien te krijgen. Hulde aan deze personeelsleden, want ze blijven onder barre omstandigheden hun bewoners trouw.

Jonker Frans heeft net de landelijke cliëntenraadpleging achter de rug. Daarnaast zitten we midden in de jaarlijkse kwaliteitsmeting van de normen verantwoorde zorg. Een extern bureau neemt daarbij verschillende aspecten van onze zorgverlening onder de loep. Het is dus hectisch in huis. Onze verzorgenden zijn zelfs een beetje nerveus. Los van de extra administratieve taken die ze moeten verrichten, blijft het spannend. Je wordt tenslotte toch de maat genomen! En de uitslag plaatsen ze bovendien op www.kiesbeter.nl. Dan wil je natuurlijk graag als één van de betere zorgorganisaties uit de bus komen.

Uiteraard heb ik het volste vertrouwen in mijn mensen. Voor mij zijn het allemaal kanjers. Ik blijf altijd in ze geloven.

A. Dat is slechts voor een enkeling terecht

B. Het lost niets op

De werkelijkheid is namelijk dat er véél ziekere mensen in verzorgings- en verpleeghuizen zijn, dan beleidsmakers ons op grond van allerlei ingewikkelde rekenregels willen doen geloven. Ze roepen dat de zorg tekortschiet, ze geven als afleiding de managers de schuld en ze verbloemen daarmee de werkelijkheid.

Niet managers ‘scoren’ de ZZP, maar de uitvoerende medewerkers. Mensen die met hart en ziel hebben gekozen voor het vak, zien dat de zorgminuten die de ZZP toewijst aan hun cliënten onvoldoende is. De eerstverantwoordelijke verzorgende signaleert vervolgens dat de zorgvraag van een bewoner toeneemt en dat een hogere ZZP noodzakelijk is. Dat is een essentiële uitbreiding van handen aan het bed.

Het eendimensionaal benaderen van het tarief – een hogere ZZP is tenslotte een hoger tarief – doet de werkelijkheid onrecht aan. Tegenover een hogere ZZP staat namelijk een aantoonbaar hogere inzet van personeel (en dat zijn hogere kosten).

Overigens zou ik het boekje “Heeft iemand de overhead gezien?” van Mark Huijben en Arno Geurtsen willen aanbevelen aan alle opinieleiders en beleidsmakers in de zorg. Hierin staat op basis van langdurig onderzoek hoeveel overhead we met elkaar inzetten in de VVT-sector. Allerlei opgelegde beleidsregels moeten worden ingevoerd door…. u raadt het al: managers.

Ik prijs de dag waarop we géén personeel meer hoeven te onttrekken aan het primaire proces om al deze regels ingevoerd te krijgen. Goede zorgmanagers zijn schaars. Laten we zuinig zijn op ze!

“Is het nu zeker? Gaan we nu écht verbouwen Jim?

“Ja, met deze handtekening onder het bouwcontract is het een feit. We gaan de aanleunflat van Jonker Frans definitief renoveren.”

“Ik ben in mijn sas”, antwoordde ik. “Want ik breng graag goed nieuws!”

De plannen voor de verbouwing van ons aanleuncomplex liggen er al zeven jaar. Wat kan het dan toch eindeloos lang duren voordat de kogel eindelijk door de bureaucratische kerk is.

Wij laten 94 tweekamerappartementen levensloopbestendig verbouwen, zodat ouderen ook bij ons kunnen blijven wonen als hun gezondheid achteruit gaat. Zo bieden wij verantwoorde zorg gewoon ‘thuis’. Het eindresultaat van de renovatie? Een hypermodern zorgcentrum met de genoemde 94 appartementen. Allemaal met een keuken en een eigen voordeur. Volgens mij gaat hiermee een langgekoesterde wens van veel ouderen in vervulling.

Afgelopen donderdag sloten wij het contract met Panagro, de bouwonderneming die het project de komende maanden uitvoert. En nu denkt u natuurlijk: Waar zijn de bewoners dan naartoe? Wij verhuisden een aantal mensen naar een andere woonvoorziening. De overige 44 bewoners wonen in één deel van het gebouw, want de verbouwing vindt plaats in twee compartimenten. Als het ene deel klaar is, gaan de bewoners terug naar het gerenoveerde deel.

Een hele operatie! Voor ouderen is het absoluut een stressvolle situatie. Gelukkig ontvangen onze bewoners het nieuws erg goed. En oh, wat hebben we toch zin in een goede afloop.

Ze vertelt: “Ik voel me ‘de koning te rijk’ met deze fantastische club van 65 mensen, waar ik altijd een beroep op kan doen. Het zijn mensen die zich iedere dag weer onbaatzuchtig inzetten voor een beetje extra aandacht voor onze ouderen. Het zijn allemaal mensen die net iets meer uit hun eigen leven willen halen door hun kwaliteiten beschikbaar te maken voor anderen. Dat is ook het succes; we kijken naar waar iemand goed in is. Je moet mensen geen dingen laten doen waar ze zich niet prettig bij voelen. We gaan dus uit van bestaande kwaliteiten van de personen, die je als vrijwilliger heel goed kunt inzetten.”

“Zo is Rob etaleur geweest en zorgt nu voor de uitstraling van de locatie. Gerard is onze geluidsman bij allerlei activiteiten en Deo gaat altijd met mensen naar het ziekenhuis. De maandelijkse gezamenlijke maaltijd voor onze cliënten zonder vrijwilligers? Onmogelijk!”

Deze inspanningen zijn ook niet onopgemerkt gebleven bij de gemeente Den Haag. Afgelopen week zijn 13 vrijwilligers door de gemeente beloond voor hun jarenlange inzet voor bewoners van Jonker Frans. Wethouder Bert van Alphen roemde de inzet van deze Hagenaars die op het stadhuis werden benoemd tot ’ereburgers’ van de stad. Het bijbehorende groen/gele insigne dat ze kregen opgespeld is daar het bewijs van. Het was één groot feest!

Als wijkmanager kan ik alleen nog maar toevoegen “Florence is trots op deze Kanjers! Dank jullie wel!”

Finland is het snelstgroeiende Europese land wat betreft migrantenouderen. Oost-Europeanen, zoals Roma (zigeuners) en Russen, leven bijvoorbeeld naast Somaliërs. En dan zijn er nog de Lappen met hun eigen Sami-taal en cultuur. Voor mij een openbaring dat Lapland zich uitstrekt over Noorwegen, Zweden, Rusland en Finland. Thuiszorg verlenen, gebeurt op sneeuwscooters vanwege de immense afstanden en de barre weersomstandigheden. Stel je eens voor dat ze daar reistijden – zoals in ons systeem – niet vergoeden! Dan heb je wel een probleem als organisatie.

Migrantenzorg is een heikel punt in Finland met een serieuze plek op de regeringsagenda. De burgemeester van Helsinki ontving ons op het stadhuis met veel media-aandacht. Het congres was leerzaam, de stad prachtig. Ik was te gast in een servicecentrum dat slim gebruikmaakte van domotica. Vingerafdrukken in plaats van sleutels om deuren te openen. Je favoriete muziek luisteren terwijl je buurman iets anders beluistert. Ook het accent op gezondheid en welbevinden – sauna, sportfaciliteiten en lifestyle – was zeer aangenaam. En de rol van familie was er geïntegreerd in de leefwereld van de cliënten; zorgprofessionals namen duidelijk een andere positie in. Indrukwekkend en zeer de moeite waard om van te leren. Voor Jonker Frans heb ik zeker goede ideeën opgedaan.

Marokko heeft altijd een magische uitstraling op mij. Niet alleen vanwege het landschap en de fijne mensen, ook hun omgang met ouderen raakt me diep. Marokkanen zien kinderen als menselijk kapitaal voor hun oude dag. Hoe meer kinderen je hebt, hoe beter je verzekerd bent van een verzorgde oude dag. Zonen zorgen voor hun ouders en dochters nemen de zorg voor de schoonouders op zich. Het is prachtig om te zien hoe goed hun mantelzorgsysteem is ontwikkeld. Iedereen zorgt voor iedereen en ouderen worden niet aan hun lot overgelaten.

“Zorgcentra. Ja die zijn er wel, maar niet voor mijn ouders”, verzekerde onze gids Said mij. “Het is een morele plicht om voor je ouders te zorgen, want zij hebben ook voor mij gezorgd!” “En als je zelf geen kinderen hebt?”, vroeg ik. “Nou, gewoon. Dan zorgen je nichtjes en neefjes voor je.”

En dan nog een ander cultureel dilemma waarmee we in ons Nederlandse zorgsysteem zo worstelen: Marokkaanse vrouwen die geen mannen mogen wassen. “Geen probleem”, zei Said. “We hebben broeders en zusters. Vrouwen wassen vrouwen en mannen doen de mannen.” Tja, inderdaad. Wat is dan eigenlijk het probleem? Het leven is soms heel simpel. Als dit de oplossing is om meer ‘kleur’ in de zorg te krijgen, vind ik het prima. Maar hebben wij als beleidsmakers wel het lef dergelijke besluiten te nemen in onze huizen? Ik vraag het me af.

Ieder mens heeft recht op een menswaardig bestaan. Daarom vroegen wij tijdens Holi Phagua aandacht van de politiek voor het armoedeprobleem onder Surinaamse ouderen. Vanwege het AOW-gat waarmee deze ouderen te maken hebben, leven velen zwaar onder de armoedegrens. De Surinaamse senioren kennen hun rechten niet, ze schamen zich daarvoor uit te komen en ze kwijnen mede daardoor weg in huis.

Gelukkig zet een groep mensen zich belangeloos in voor dit maatschappelijke probleem. Samen met een aantal sponsors – etnische ondernemers – bakten en verpakten we tijdens Holi Phagua op verschillende plekken in Den Haag, zoals moskeeën en andere gebedshuizen, tweeduizend barra’s en andere lekkernijen. Vervolgens deelden we al dat lekkers onder muzikale begeleiding uit aan ouderen in alle Haagse zorgcentra en groepswoningprojecten.

We nodigden de wethouder van Economische Zaken Henk Kool uit om in Jonker Frans een barra (hartige beignet) met een omvang van één meter aan te snijden om armoede symbolisch de oorlog te verklaren. Nou, dat wilde hij wel. En ik dacht: als hij toch hier is, kan hij ons wel wat geld ‘geven’ voor activiteiten waarmee we ouderen laagdrempelig kunnen informeren over allerhande voorzieningen. En ja hoor, dat lukte ook! Hij wilde ons graag steunen.

Naast Henk Kool betuigde de wethouder van Burgerschap, Rabin Baldewsingh, zijn steun aan de minderbedeelden van de Haagse samenleving. En daar steken we vanuit Florence natuurlijk graag onze schouders onder. Geweldig toch, zo’n stadsbestuur dat niet regeert vanuit een ivoren toren!

Dat verkleuren heeft symbolische betekenis. Iedereen – rijk of arm, blank of zwart – is op die ene dag hetzelfde. Er zijn geen verschillen tussen mensen. Hindoestanen wensen elkaar op Holi-Phagua ‘Subh Holi’ toe, oftewel ‘Gelukkig Nieuwjaar.’ Overigens: de Hindoe-jaartelling is heel anders dan de jaartelling die wij in onder meer Nederland kennen. Sinds zondag leven de Hindoes namelijk in het jaar 2067.

In Nederland is Den Haag de stad waar de meeste Hindoestanen wonen. Holi-Phagua wordt er uitbundig gevierd. Ook Jonker Frans heeft veel Hindoestaanse cliënten die op hun oude dag willen samenleven. Zondag vierden wij in onze huiskamer traditiegetrouw het Holi-Phaguafeest met al onze (wijk)bewoners. Zang, dans, toneel, lekker eten en vooral veel familie. Prachtig, al die mooie mensen met verschillende culturele achtergronden. Allemaal Hagenaars die samen feesten en van elkaar genieten. Daarom is het in Jonker Frans ook altijd feest. We vieren niet alleen Kerst, Pasen en Koninginnedag, we vieren bijvoorbeeld ook samen Holi-Phagua en Suikerfeest. Die traditie houden we graag zo lang mogelijk overeind. Althans, als de financiële middelen dat toelaten…

O ja, en dan nu mijn cliffhanger. Wil je meer weten over een barra met een omvang van één meter? Lees dan volgende week deel twee van mijn blog over het Holi-Phaguafeest.

Vanuit Florence zette ik mijn handtekening en betuigde ik mijn gedrevenheid voor een actieve bijdrage in de komende vier jaar. Ik vind het een geweldige eer mijn schouders onder zo’n mooi project te mogen zetten. “Interculturalisatie is normalisatie”, zo stelde iemand tijdens de conferentie. Maar is dat inderdaad zo makkelijk? Zijn wij anno 2010 al zover en op de toekomst voorbereid? Hoe creëer je verlangen naar de verandering? Hoe trek je mensen uit de weerstand?

Wanneer je een schip wilt bouwen,
breng dan geen mensen bij elkaar om het hout te slepen,
het werk voor te bereiden en de taken te verdelen,
maar leer de mensen te verlangen naar de eindeloze zee.

Wanneer ze niet naar de zee verlangen,
kan geen adviseur ze helpen om een schip te bouwen.
Wanneer ze eenmaal naar de zee verlangen,
bouwen ze zelf een schip en is er weinig meer nodig dan wat begeleiding en voorbeelden.

Veranderen? Vernieuwen? Het is allemaal leren verlangen.

Antoine de Saint-Exupéry in Citadelle

Hebt u enig idee hoe we dit verlangen met elkaar kunnen bereiken?

PS: In het boek ‘Bijzonder Dichtbij’ staan mooie portretten, onder meer van bewoners van Jonker Frans. En – niet borstklopperig bedoeld – ik sta er zelf ook in.

Maar hoe zit het dan bijvoorbeeld met onze medewerkers van de facilitaire dienst? Mede door de komst van de ZZP – en daarmee samenhangende heroriëntaties – worden zij weggesaneerd. Welke kansen hebben zij nog op de arbeidsmarkt? Hetzelfde geldt voor koks die boventallig worden, omdat koken in het zorgcentrum anno 2010 onbetaalbaar is. Of linnenjuffrouwen die tot voor kort met veel plezier de was verzorgden voor onze ouderen, terwijl we deze diensten nu uitbesteden. Ook de technische dienst moet om allerlei redenen de deur uit.

Is er wel een elegante manier om afscheid te nemen van mensen die jarenlang deel uitmaakten van je organisatie? Ik weet niet hoe jullie met zulke zaken omgaan, maar ze laten mij beslist niet koud. Deze en andere hedendaagse dilemma’s beïnvloeden de bedrijfsvoering en de sfeer in een organisatie enorm. Toch ontkomen we er óók in de zorg niet aan. Tenminste, als we de boel gezond willen houden.

Jonker Frans, waar ik nu ruim vier jaar leiding geef, is ‘Investor in People’-gecertificeerd. Dit certificaat kun je verdienen als je een lerende organisatie bent en als je aantoonbaar investeert in ontwikkeling en medewerkerstevredenheid. Een externe auditor voert jaarlijks een audit uit om aan te tonen dat we aan de richtlijnen voldoen. Dat klinkt een tikkeltje paradoxaal. Aan de ene kant strakke zakelijke sturing op prestaties, aan de andere kant betere zorg voor je personeel en dus aandacht voor de ‘zachte kant’. Tegelijkertijd is het een uitdaging die mijn creativiteit stimuleert en die ons tot grote hoogtes brengt. Iedere dag weer. En als je het zo bekijkt: Ja, dan leren we steeds meer bij.

Precies hetzelfde verhaal hoor ik nu al drie weken. Enkele weken geleden vervingen we het meubilair in het restaurant. We deden onder meer de zeer verouderde bank weg. Mevrouw Vrolijk heeft daar veel last van. Ze mist ‘haar’ bank nog iedere dag.

Nu heb ik de neiging te denken dat je op alle zitmeubels comfortabel moet kunnen zitten. Dat vindt mevrouw Vrolijk kennelijk niet en zij brengt mij nu ook aan het twijfelen. Ze woont al vele jaren hier in huis. Ze heeft in het restaurant zelfs haar eigen plek. Op haar eigen bank. Wie zijn wij om dat zomaar te veranderen?

Dat zet mij aan het denken over hoe wij onze besluiten nemen en welk effect dat heeft op onze bewoners. Per slot van rekening wonen die mensen hier. Hoeveel ruimte is er voor de beleving van individuele bewoners? Ik weet het nu in ieder geval zeker! We bestellen voor mevrouw Vrolijk een nieuwe bank. Zij kan dan weer plaatsnemen op haar vaste plek in de hoek van het restaurant.

Onze locatie is zeer divers, zowel qua personeel als wat betreft cliënten. De wijk Regentesse-Valkenboskwartier bestaat voor tachtig procent uit mensen met een migrantenachtergrond. Vooral Surinamers zijn hier ruim vertegenwoordigd, en dus ook in Jonker Frans. Allerlei culturen leven met autochtone Hagenaars onder één dak en vieren gezamenlijk Kerstmis, Suikerfeest en Holi Phaguafeest.

Nu is het zo dat Surinaamse ouderen meestal geen pensioen en volledige AOW opbouwen. Voor de AOW moet je veertig jaar in Nederland wonen. Ook al was Suriname een Koninkrijksdeel, dat wordt niet erkend. Veel Surinaamse ouderen leven mede daardoor ver onder de armoedegrens en vertonen vaak gezondheidsachterstanden, zoals gebitsproblemen, vitaminegebrek, eenzaamheid en depressie. Dat is natuurlijk niet goed!

Gelukkig vinden de Haagse wethouders dat ook. Dus ik dacht, het is verkiezingstijd…ik ga eens aandacht vragen voor dit probleem. En ik kreeg een hoop bijval. Migrantenradio Radio Amor interviewde me vrijdag 29 januari een uur lang live over mijn visie op de armoedeproblematiek en de mogelijkheden die ik zie. De radiozender belde eveneens met wethouder Henk Kool van Economische Zaken om zijn reactie te peilen. ‘Blij en tevreden’, was hij. Temeer omdat diverse armoedeambassadeurs in Den Haag – waaronder ik dus – óók ondernemers mobiliseren om samen een maatschappelijk probleem aan te pakken. Voor de zwakkeren in de samenleving is veel draagvlak aanwezig, maar kartrekkers ontbreken vaak. Dat ik die rol kan vervullen, is een enorme uitdaging. Het schenkt mij veel voldoening.

Zo maken we sanitaire ruimten toegankelijk voor rolstoelen en tilliften. Ook voorzien we het gebouw van moderne snufjes. We beantwoorden daarmee aan de nieuwste norm van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: in 2011 moet in zorgcentra circa 50 m2 beschikbaar zijn voor ouderen. Een prachtig vooruitzicht, dat lang op zich heeft laten wachten. Gelukkig gaat het nu echt gebeuren.

Onze bewoners maken een emotionele periode door. De afgelopen weken stonden in het teken van de verbouwingsvoorbereidingen. De helft van het pand is leeg, bewoners zijn verhuisd naar eenzelfde deel van het gebouw. Een enorme operatie, zorgvuldig begeleid door Mileen en Riana, onze toppers van dit project. Vooral de persoonlijke aandacht die zij ouderen bieden, zorgde voor rust in een hectische tijd.

En ja: hoe zorgvuldig we ook communiceren, ouderen kunnen het niet laten bananendozen te halen bij de kruidenier. Die vullen ze vervolgens helemaal met hun eigen spullen. Een heidens karwei, ook voor de verhuizers! De mannen – die een prachtig verhuissysteem hebben – waren volledig van slag. ‘Wat proppen mensen toch veel spullen in hun appartement’, zei één van hen verontwaardigd. Het allerleukst vond ik de opmerking dat de uitgepakte spullen niet in de andere flat pasten. Een appartement van precies dezelfde omvang. Ik kan een glimlach dan niet onderdrukken…

Neem nou de invoering van de ZZP per 1 januari. Wie – bij zijn volle verstand – verzint zoiets? ‘Vast een ambtenaar van achter zijn bureau’, was mijn eerste reactie. Moeten we met de stopwatch gaan klokken, hulpvragen weigeren en nog harder gaan lopen? We komen al personeel tekort.

Op enig begrip van mijn teamleden en onze cliëntenraad hoefde ik zeker niet te rekenen bij de lancering van het regeringsplan in 2009. Er ontstond veel weerstand en gemopper in het veld. Mensen gaan de zorg in, omdat ze willen werken met hun hart, werk willen doen dat ertoe doet! Snappen ze dat dan niet!

Nu zijn we een jaar verder…

Ik merk dat zowel cliënten als medewerkers zich niet hebben laten kisten. Ze zijn het proces heel intensief en creatief ingegaan. Gesteund door het management werkten en werken onze mensen keihard aan een goede invoering van de ZZP en dat is te merken aan hun houding en gedrag. Indicaties zijn samen doorgespit en daar waar nodig opnieuw aangevraagd. Hulde voor het aanpassingsvermogen! Maar toch…maak ik me zorgen! Het vlees is namelijk van de botten en voorzichtigheid is geboden.

Hoe dan ook, ik wens iedereen een zorgvuldig en vindingrijk 2010.