U moet weten dat mevrouw Vrolijk een bejaarde is met een verstandelijke beperking, die daarnaast regelmatig last heeft van wanen en hallucinaties. Haar sociaal-psychiatrisch verpleegkundige vindt dat zij beter af is in een meer beschutte woonvoorziening buiten Jonker Frans. Maar dat wil ze niet! En wij (lees: het verzorgend personeel) zijn het met haar eens.

Mevrouw Vrolijk hoort bij ons. Ze is in deze Haagse wijk geboren en ze woont al heel wat jaren in ons zorgcentrum. Ze wil niet anders. Ze kent iedereen en iedereen kent haar. Jonker Frans is haar huis. Als ze op haar pantoffels met haar pop onder de arm door het huis loopt, ontmoet ze veel bekenden.

Toch hadden we een probleem. Zoals u misschien weet, mogen er niet té veel mensen met een GGZ-indicatie in een zorgcentrum verblijven. Dat geldt zeker voor bewoners die soms stemmen horen en dan uit het raam van hun appartement op de derde verdieping willen vliegen.

Het was voor ons dus wel wikken en wegen. Hoe lossen we dit op? Hoe zorgen we ervoor dat mevrouw Vrolijk veilig en goed verzorgd bij ons kan blijven wonen? Aan het nemen van risico’s stellen we tenslotte duidelijke grenzen. Daarom betrekt mevrouw Vrolijk nu een woning op de begane grond. Lekker veilig en ze zal veel mensen langs haar appartement zien komen. Als een kind zo blij is ze in haar tweekamerappartement, te midden van al haar vriendinnen en kennissen. En wij ook…

Nu was het op zaterdag 19 maart natuurlijk wel de jaarlijkse open dag van de zorginstellingen, dus het is niet zo vreemd dat zorgorganisaties dan ‘alles uit de kast halen’ om goed voor de dag te komen. Los daarvan vind ik de creativiteit van veel instellingen indrukwekkend. De bijzondere activiteiten die ze organiseren om zoveel mogelijk aandacht op zich te vestigen. De manier waarop ze potentiële cliënten en medewerkers aanmoedigen om binnen te komen en te genieten van de sfeer. Fantastisch!

Toch vraag ik me één ding wel af (en ik ben écht geen doemdenker hoor): Helpt dit? Kunnen we hiermee de beloofde 12.000 verzorgenden binnenhalen? Waar zijn die nu dan? Waarom lukt het ons bijvoorbeeld niet ons thuiszorgteam op formatie te krijgen? Dat is een bekend probleem voor veel instellingen, behalve… voor de kleine zorgorganisaties. Daar staan mensen in de rij om aan de slag te kunnen.

Wat maakt dat grote zorgorganisaties minder aantrekkelijke werkgevers zijn? Dat is de moeite van het analyseren waard, denk ik. Of weet u hoe dat komt? Laat het dan alstublieft even weten.

Even voor de duidelijkheid: het gaat hier om een cultuuromslag. Cultuur heeft te maken met gedrag en met hoe mensen met elkaar omgaan. En die zaken zijn lastig te veranderen. De één zegt: “Vraag het de cliënt”, terwijl de ander zegt: “Vraag het de medewerker”. Maar in feite hebben we geen keus. Deze opdracht is tenslotte ingegeven vanuit de politiek. In wezen gaat het dan ook niet om de ‘wat’-vraag, maar om de ‘hoe’-vraag. En die vraag gaat over jezelf, over de kern van je bestaan.

De Florence-studiedag waarover ik in mijn vorige blog sprak, verliep zeer naar wens. Het is sowieso grappig om te zien hoe Eerst Verantwoordelijke Verzorgenden – doeners in hart en nieren – een hele dag met elkaar in gesprek gaan en samen werken aan verandering. Hoe ze elkaar zonder problemen feedback geven en feedback ontvangen. Hoe ze elkaar stimuleren in plaats van afkraken. Hoe ze gezond assertief zijn en tegelijkertijd werken aan gezamenlijke doelen en acties.

Ieder team heeft pareltjes van ideeën. De kunst is al deze ideeën goed aan elkaar te rijgen tot een mooi snoer. Dat wordt een proces van jaren met veel vallen en opstaan. Maar het begin is gemaakt, samen met deze toppers. Nu starten we het vervolg met de rest van de teamleden. Ik houd u op de hoogte.

In Jonker Frans maken onze EVV’ers (Eerst Verantwoordelijke Verzorgenden) zich op voor de invoering van de nieuwe zorgvisie, inclusief de invoering van het nieuwe zorgleefdossier. Onze moederorganisatie Florence gaat zich de komende vier jaar meer richten op tevreden cliënten en tevreden medewerkers. Dat zullen we doen door cliënten meer regie te geven, bijvoorbeeld bij de invulling van het zorgleefplan. Niet de verzorgende weet tenslotte het best wat goed is voor onze bewoners. Nee, dat bepalen de bewoners zelf. En kunnen ze dat zelf niet (meer), dan neemt de familie die verantwoordelijkheid meestal op zich.

Op zich een goede ontwikkeling natuurlijk, maar we zullen daarvoor in de praktijk wel een enorme veranderslag moeten maken. We werken binnenkort niet langer aanbodgericht, maar vraaggericht. Hoe maak je die veranderslag? En hoe betrek je bewoners meer bij hun zorgvraag?

Deze en andere vragen komen tijdens een Florence-studiedag uitvoerig aan de orde. Dat veranderen (lees: verbeteren) ook leuk kan zijn, zullen we met elkaar moeten ontdekken. ‘Nieuwe ronde, nieuwe kansen!’, is mijn insteek. Ik heb er zin in. Hopelijk mijn collega’s ook.

Hebt u tips om deze veranderslag te kunnen versoepelen? Dan houd ik me graag aanbevolen.

Niets is in Istanbul wat het lijkt. Eeuwenoude bouwwerken als de Hagia Sophia (ooit een katholieke kerk), het Dolmabahce Paleis en de Blauwe Moskee (of Sultan Ahmetmoskee) schitteren in de zon. Het is terrasjesweer. Na een lekkere caffè latte lopen we de Blauwe Moskee binnen. Ik ben ingesteld op ’schoenen uit’ en haal automatisch mijn sjaaltje uit mijn tas. Uit respect voor al het moois dat me raakt.

Buiten is nog een gebouw. Daar vinden de lijkbewassingen plaats. In de moslim-traditie moeten overledenen binnen 24 uur worden begraven. Veel sneller dus dan bijvoorbeeld bij christenen. Als het voor een moslim tijd is om te beginnen aan de laatste reis, spelen diverse rituelen een belangrijke rol om de overledene hierop voor te bereiden.

Tijdens de lijkbewassing wordt de overledene eerst op een marmeren tafel ontdaan van kleding en gereinigd. Een mannentaak! Vervolgens wordt hij zo puur mogelijk – zonder make-up of balsem – gewikkeld in witte lakens en het graf ingedragen. Er is geen crematie, want moslims moeten nog een keer verschijnen op de ‘dag des oordeels’. De overledene moet beschikbaar blijven voor Allah in een zo gezond mogelijk lichaam.

Voor de Europese gezondheidszorg is dat laatste een lastig gegeven. Krijgt een zorgverlener te maken met een ernstig zieke moslim, dan ligt de informatievoorziening naar de cliënt en zijn familie namelijk zeer gevoelig. Hoe vertel je een terminale moslim bijvoorbeeld dat hij ernstig ziek is? Als hij van zijn arts hoort dat hij kanker heeft, heeft de moslim vanuit geloofsovertuiging een enorm probleem. Zijn lichaam is dan immers niet langer gezond. En dat is nu juist een essentiële voorwaarde om op de ‘dag des oordeels’ te kunnen verschijnen voor Allah.

Daarom schipperen artsen wel eens met de boodschap en zijn ze indirect in hun berichtgeving. Ze lichten bijvoorbeeld wél de familie in, maar niet de cliënt zelf. En dat druist weer in tegen onze natuur. Wij zijn tenslotte gewend te praten met de cliënt zelf. Uit eigen ervaring weet ik dat een en ander het stervensproces ernstig kan beïnvloeden. En dus ook de laatste reis van de overledene.

Wellicht heeft u vergelijkbare ervaringen die u hier met de lezers van ‘Mijn tijd voor de zorg’ wilt delen. Ik zou zeggen: schroom niet!

Jonker Frans behaalde een gemiddeld rapportcijfer van 7,8; in 2008 was dat een 7,7. Onze moederorganisatie Florence scoorde een 7,6, tegen een 7,2 in 2008. “Geen reden om je zorgen te maken”, zou je kunnen denken. Als ik dieper in de materie duik, merk ik dat we op een aantal punten duidelijk hoger hebben gescoord. Helaas zijn we op een aantal andere punten achteruitgegaan.

We boekten vooruitgang op het zorg/leefplan, de ervaren informatie, de aandacht van het management en de beleving van de door ons georganiseerde activiteiten. Onze inzet op die gebieden wordt dus beloond. Maar er zijn ook aandachtspunten… En ja, die komen op het conto van de ervaren beschikbaarheid van het personeel. Bewoners ervaren vooral dat ons personeel het ‘DRUK’ heeft en dat er weinig tijd is voor een gesprek als er iets niet goed gaat.

Oeps, is dat niet het gevolg van alle bezuinigingen en de ZZP-invoering? Cliënten hebben hier zeker een punt en daarmee ga ik ook aan de slag. Maar hoe? Hoeveel rek zit er nog bij onze mensen? Laten we hopen dat de politiek dit signaal ook heeft begrepen. We vragen het ze gewoon.

Dames en heren politici: laat hier eens een reactie achter over hoe we volgens u meer tijd kunnen maken voor onze cliënten. Ik ben zeer benieuwd.

Zou ik één seconde
Uw oren mogen lenen
Dan zou ik horen
De noden en verlangens
Dan hoorde ik de roep
Van u allen om mij heen
Dan wist ik zeker
Waar urgentie nodig is… het meest

Ik moet het doen
Met eigen ogen en oren
Met de zintuigen die ik bezit
Maar geef mij wel signalen
Voor als ik soms wat mis
En spreek mij aan als
Het niet helemaal is
Wat u allen heel graag wilt

Ik loop haar tegemoet want oh jee, wat is dit spannend. Voor haar omdat ze geen houvast heeft; ze kent het huis en de mensen niet. En voor haar man ook, want op dit plekje gaat zijn vrouw wonen. Hoe zou het voor hem voelen? Vertrouwt hij erop dat we goed zijn voor haar? Zou hij twijfelen of het de goede beslissing is? Of hij zijn vrouw niet beter weer mee naar huis zal nemen?

Mevrouw van Zutven kijkt op, naast haar is een stoel vrij. Ze vindt het leuk als de nieuwe huisgenoot naast haar komt zitten. Mevrouw Boot zit op haar stoel en met de armen over elkaar. Zij vind het ook erg spannend ‘want ja, een nieuwe bewoner en hoe moet dat nu’? Ik weet niet wat er echt in ze omgaat. Maar je voelt het zinderen.

We gaan aan de tafel zitten met koffie en koek. Mevrouw Vief – zo heet ze – kijkt rond, ze is erg emotioneel. Ineens ziet ze Mevrouw Hecht zitten. Een vonk van herkenning: ‘dat is mijn buurvrouw geweest vroeger’. Ze lacht over heel haar gezicht. Mevrouw Vief vertelt over waar ze woonde en ik herken de plek. “Volgens mij heb ik met uw kleindochter op school gezeten”, zeg ik. Nader onderzoek wijst uit dat het een nichtje was. Ze vertelt verder. Over haar huis en haar kippen. Je kunt er eieren kopen. Terwijl Mevrouw van de Zorg belangstellend luistert, staat Mevrouw Boot op en loopt weg, het wordt haar te veel. Mevrouw van Zutven vraagt aan Mevrouw Vief of ze voortaan naast haar wil blijven zitten want ze vindt haar een fijne vriendin.

Dan is het tijd voor het afscheid van haar man. Samen lopen we mee tot aan de voordeur. Ze vindt het moeilijk, huilt. Ik sla een arm om haar heen. Al troostend breng ik haar terug naar de afdeling.

Later dekken we samen de tafel. We zetten oud-Hollandse muziek op van Wim Sonneveld en ‘de motten van Dorus’ en al dansend brengen we borden en bestek in stelling. Ze houdt van dansen en muziek waar je zo lekker op kunt inhaken. “Nou, dat komt helemaal goed, we doen hier eigenlijk allemaal niets liever”, zeg ik. De start is goed. Ze zal zich zeker nog verdrietig voelen, maar we zijn er met zijn allen om er voor te zorgen dat ze een thuis heeft en zich veilig voelt.

Ons restaurant is vandaag – zondag 10 oktober – niet alleen gevuld met bewoners, maar ook met een groot aantal kinderen. Het is een vrolijke boel. Het is de voorronde van het Florence Concours, een jaarlijks terugkerend evenement in alle huizen van onze regio. Jong Haags talent krijgt een podium aangeboden en wordt aangespoord zichzelf muzikaal verder te ontwikkelen. Onze bewoners maken deel uit van de jury en bepalen mee wie er door mag naar de halve finale. Over een paar weken komt dan de winnaar uit de bus.

Ontmoeting tussen jong en oud doet beide partijen goed. Dat zie je. Dat voel je. Het is bovendien geweldig dat we als zorgcentrum de kunst en cultuur in de regio een hart onder de riem mogen steken. Op die manier blijven onze mensen deel uitmaken van de samenleving en halen wij een stuk buiten naar binnen. Momenten om te koesteren.

Het regeerakkoord kleedt chronisch zieken en AWBZ-zorg uit. Cliënten krijgen geen vergoeding meer voor rollators (daarover heb ik al eerder mijn ongenoegen uitgesproken) en voor de eerste vijf fysiotherapeutische behandelingen, de zorgtoeslag daalt, de zorgpremie stijgt, dagbesteding en begeleiding worden overgeheveld naar de Wmo. Ook de eigen bijdrage voor langdurige zorg gaat omhoog. Een sigaar uit eigen doos dus, dat miljard extra voor de zorg. Wat heb je aan meer personeel – als dat al beschikbaar zou zijn – als er geen cliënten meer zijn? Als mensen hun broodnodige zorg niet meer kunnen bekostigen?

‘Zelfmanagement en eigen verantwoordelijkheid’ is het credo van de overheid. Het gevolg is dat de lat tot professionele zorg nóg hoger komt te liggen en dat kwetsbare ouderen nóg meer aan hun lot worden overgelaten. Met alle gevolgen van dien. Dat is een aanfluiting voor onze fatsoenlijke zorgstaat. Zo garanderen we geen toegankelijkheid van zorg.

Tegen electoraal Nederland kan ik alleen maar zeggen: “Doe ons dit alstublieft niet aan!”.

Er zit een aanvraag van meneer in de map ‘zorgaanvragen’, in de computer. Ingediend door het ziekenhuis. Volgens het ziekenhuis heeft meneer een indicatie (het aantal uren toegewezen door het zorgkantoor). We bellen de afdeling van het ziekenhuis, want de aanvraag is wat ‘summier’. Het blijkt dat meneer nog erg zwak is en het is niet zeker of de mantelzorger de zorg verder goed aankan. Dat betekent in ieder geval direct een huisbezoek morgenmiddag. En die indicatie? Die hebben we niet…

Wij mogen geen zorg leveren zonder een indicatie. Dus waar is die? Na anderhalf uur en een x-aantal telefoontjes komen we erachter dat meneer op de wachtlijst staat voor een verzorgingstehuis. Meneer heeft dus een ZZP en vanuit die ZZP moeten uren aan Thuiszorg Groningen worden toegekend, omdat we ter overbrugging zorg gaan leveren. Maar de ZZP is niet toereikend, want meneer is meer zorgafhankelijk geworden. Wat een ingewikkeld verhaal weer.

Meneer kan de trap niet op. Dus moet hij beneden slapen. Ook moet zijn wond verzorgd worden, dat vraagt om een hoog-laag bed in de woonkamer. Vandaag bestellen, morgen in huis. ‘Bedhekken, papegaai en bedtafeltje. Doe ook maar een postoel erbij, want ik weet niet zeker of meneer helemaal naar de wc kan lopen.’ Wie is er morgen aanwezig in het huis van meneer om deze hulpmiddelen in ontvangst te nemen? Toch maar even de mantelzorger bellen, ondanks dat die al zwaar belast is.

Er wordt een zorgdossier gemaakt. Een zorgplan met alles wat daarbij hoort. Een klantenpas. Wie moeten naar deze zorgvrager? Heeft meneer een buikwond die door een verpleegkundige verzorgd moet worden, of kan hier ook een verzorgende naartoe? Hoeveel tijd gaat deze zorg vragen en hoeveel zorgmomenten heeft meneer nodig? Wie heeft er nog ruimte op route?

Als ik dan de volgende dag op mijn werk kom… zie ik een fax liggen. Meneer komt niet naar huis, hij wordt opgenomen in het verpleeghuis. Gisteren drie uur werk gehad met deze aanvraag… Dat was gratis, omdat de indicatie pas op de datum van ontslag toegekend wordt en deze nu dus voor het verpleeghuis is. Snel de hulpmiddelen afbellen dan maar…

Tijd voor een goed gesprek met mijn vriend Chan, hoogleraar in Leiden. Chan is niet alleen mijn sparringpartner, hij houdt me ook graag een spiegel voor. En authentiek als ik ben: het lukt hem altijd mij te doorgronden.

“Waarom houdt dit me bezig?”, vraag ik.
“Waarschijnlijk omdat je tot de ‘feeling types’ behoort. Jij bent de Moeder Teresa in de zorg”, antwoordt Chan.
Ik ben zeker geen ‘thinking type’. Een Einstein. De meeste managers zijn dat wel, maar ik dus niet. Een ‘feeling type’ toont compassie voor de cliënt en hanteert de menselijke maat.

Chan attendeert mij op het boek van Fred Lee: ‘If Disney ran your hospital’. In dit boek propageert Lee het nieuwe empathisch denken in de zorg. Hij denkt dat de menselijke maat verloren is gegaan in onze drang naar efficiency.
“Daar zit wat in”, zeg ik. “Maar hoe breng ik daarin nu verandering?”
“Door de perceptie van de cliënt te beïnvloeden natuurlijk!”, geeft Chan aan. “Zorg dat je een goede indruk bij ze achterlaat, want dan worden ze je beste ambassadeurs.”

Het kwartje valt. Bij een klacht bedank je mensen dus en zorg je dat ze zich gehoord en begrepen voelen. Dat leidt tot een positieve perceptie. En het zorgt voor onderscheidend vermogen. En als je de perceptie van de cliënt als manager niet kent…? Ja, dan heb je een probleem. Dan gaan mensen boeken over je schrijven.

“Ja, ik ben op tijd weer thuis voor mijn medicijnen is zijn antwoord. Ik moet wel nog een paar boodschappen doen, is dat te doen met dit weer?”

Meneer beweegt te weinig en ik stimuleer hem dan ook om zelf de boodschappen te gaan doen, wens hem een prettige dag en geef aan er rond de klok van 19.00 uur weer te zijn…

Van verbazing tot ongerustheid
’s Avonds, je voelt hem vast al aankomen, geen meneer. De gordijnen zijn nog open, die normaal dicht zijn. ‘Geen probleem’, dacht ik, ‘ik ga over een uurtje nog wel een keer kijken. Meneer zit waarschijnlijk nog lekker op de verjaardag.’ Rond 20.00 uur was er nog geen beweging in huis, om 21.00 uur ook niet en om 22.15 uur werd ik toch echt wel ongerust. Op kantoor probeerde ik de eerste contactpersoon te bellen. Geen gehoor… Bij de tweede contactpersoon ook geen gehoor! En toen wist ik het weer, meneer had iets verteld over de vakantie van zijn broer en zus. Niet handig…

Graven in mijn geheugen… Waar woont de neef ook alweer? Meneer vertelde ’s ochtends nog waar hij naar toe moest. Ik pakte het telefoonboek erbij en ja hoor, bingo! Het is inmiddels 23.00 uur en de neef vertelt mij dat meneer in het ziekenhuis is opgenomen, na een val in het winkelcentrum.

Opluchting, medelijden, teleurstelling
Dit bleek aan het begin van de middag al doorgegeven te zijn aan de zorgcentrale. Aan de ene kant was ik opgelucht, omdat ik nu wist hoe het zat. Aan de andere kant had ik medelijden, omdat meneer eindelijk weer eens het initiatief nam om er op uit te gaan en dit op deze manier afliep. Maar ik was vooral teleurgesteld, omdat de boodschap niet bij mij terecht was gekomen, terwijl dit wel had gemoeten.

Ik werd even bijgepraat door een collega, maar moest ook snel de wijk in. Er is ziekte in het team, dus iedereen moet even een stapje harder lopen en fietsen. Direct maar volle bak; een betere manier om te zien of alles weer werkt is er niet.

Cliënt 1: Mevrouw wordt vandaag opgenomen in het ziekenhuis voor een geplande operatie. Spannend voor haar. De tas staat klaar en ik wens haar sterkte.

Cliënt 2: Mevrouw vertelt mij tien dagen geleden beroofd te zijn in haar eigen huis. Je kent dat wel: mensen die zich voordoen als iemand van de PTT (!). Mevrouw is nog steeds van slag. Gelukkig hebben wij een sleutel van haar appartement, dus bij ons hoeft ze niet bang te zijn.

Cliënt 3: Mevrouw doet de deur open en begint direct te schreeuwen. Ze is woedend over de afgelopen paar weken. Mevrouw heeft veel invallers gehad en is het helemaal zat. Ik ben een bekend gezicht, nu kan ze eindelijk haar woede uiten.

Cliënt 4: Meneer doet de deur open met tranen in zijn ogen. Zijn vrouw is drie dagen geleden overleden. Mevrouw was ziek, maar het kwam toch nog heel onverwacht. Hij vertelt zijn verhaal en haalt herinneringen op. Pas negentig minuten later sta ik weer buiten.

Cliënt 5: Meneer en zijn vrouw staan voor de deur. Ze zijn blij: ‘Oh… het is Froukje!’ Ze trekken me zowat over de drempel heen.

Spanning, verontwaardiging, woede, verdriet en opluchting: allemaal emoties op mijn eerste werkdag na de vakantie. I am back in town!

‘Een gat in zijn hart’… En daar moet een medicijn in gespoten worden? Ik weet niet direct wat vetramil is. Maar dat doet er eerst niet toe. Ik denk: ik ga ECHT NIET iemand een medicijn in zijn hart spuiten! Nog nooit gedaan en volgens mij ook onmogelijk! Er bestaat geen protocol voor.

Meneer is al thuis, zegt de zorgaanvraag. De zorg moet morgen opgestart worden. Zou het een vergissing zijn?
Ik ga op onderzoek uit. Bij de bron. Ik bel meneer op. Ik zeg hem dat ik een aanvraag heb liggen van hem en dat hij vraagt om dagelijkse hulp.

‘Kunt u mij uitleggen waar u hulp bij nodig heeft?’
‘Ik kan er zelf niet bij.’
‘Waar kunt u niet bij?’
‘Bij mijn hak.’
…

Ik begin te lachen en vertel hem het verhaal. Hij lacht met me mee.

‘Erg vervelend voor u dat u een wond heeft, maar daar kunnen we u prima bij helpen.
Ik ben zo blij dat u geen gat in uw hart heeft!’
‘Nou zeg, ik ook!’

Vervolgens bel ik diegene op kantoor die de zorgaanvraag aangenomen heeft en vertel haar welke schrik ze mij heeft bezorgd. Ook daar wordt hartelijk gelachen. Het is heerlijk om deze dag lachend af te sluiten.

Deze en andere vragen hoorde ik de afgelopen weken meer dan regelmatig. Diversiteit is een hot issue. Er is veel belangstelling voor kennis over diversiteitsmanagement in organisaties. Je bent ‘verantwoord’ bezig als je op één of andere manier aan interculturalisatie doet. Maar wat is dat dan precies? Hoe krijg je organisaties gekanteld en cultuursensitief? Welke krachten spelen een rol bij de verdeling van arbeidsplaatsen? Hoe zit het met de traditionele organisatiecultuur? Voelen mensen zich welkom of is er sprake van windowdressing?

Mijn afstudeeropdracht gaat over belemmerende en stimulerende factoren bij de inzet van allochtonen in managementteams. Zowaar geen gemakkelijke opdracht, kan ik u vertellen. Diversiteit is tenslotte een beladen onderwerp. Iedereen vindt er wel wat van. Hoe dan ook, we leven in een veranderende samenleving. Daar horen kansen en uitdagingen bij. Het is toch raar dat we in Den Haag – waar veel hoogopgeleide allochtonen wonen en werken – vrijwel geen allochtonen terugzien in managementteams.

Oudere allochtonen melden zich veelvuldig bij zorgorganisaties als cliënt. Hoe gaan we met deze cliënten om als we hun wensen niet kennen? Juist ja: daarvoor hebben we personeel nodig uit de eigen cultuur. In alle lagen van de organisatie en dus niet alleen in de facilitaire dienst. “Natuurlijk”, hoor ik u zeggen. Maar waar zijn ze dan? ‘Ze’ zijn er niet. ‘Ze’ kunnen geen leidinggeven. Of: ‘ze’ hebben geen ambities. Dat is wat ik vaak hoor. Maar is dat wel zo?

Zorg: last of waarde?
Ouderen- en thuiszorg… een waardevolle dienst in de samenleving, maar in het huishoudboekje van de overheid meestal weggezet als kostenpost, waar vast nog wel wat vanaf kan. Ambtelijke commissies hebben vier bezuinigingsscenario’s bedacht voor de AWBZ en de meeste politieke partijen zien de langdurige zorg ook als bezuinigingspost.
Wie bezuinigt het meest op de zorg (zowel ‘care’ als ‘cure’)? Dat zijn: D66, SGP, VVD, CDA en ChristenUnie. Vrijwel alle partijen denken te kunnen besparen door:

• wonen en zorg te scheiden;
• het CIZ af te schaffen of een andere rol te geven;
• zorgaanbieders slimmer of efficiënter te laten werken;
• bureaucratie te verminderen.

De kleinere partijen (GroenLinks, SGP, TON, PVV en SP) denken geld te kunnen besparen door een maximum te stellen aan de salarissen van managers en bestuurders. Volgens SGP en TON moet de beloning van ‘de handen aan het bed’ daarentegen omhoog.

“Is het nu zeker? Gaan we nu écht verbouwen Jim?

“Ja, met deze handtekening onder het bouwcontract is het een feit. We gaan de aanleunflat van Jonker Frans definitief renoveren.”

“Ik ben in mijn sas”, antwoordde ik. “Want ik breng graag goed nieuws!”

De plannen voor de verbouwing van ons aanleuncomplex liggen er al zeven jaar. Wat kan het dan toch eindeloos lang duren voordat de kogel eindelijk door de bureaucratische kerk is.

Wij laten 94 tweekamerappartementen levensloopbestendig verbouwen, zodat ouderen ook bij ons kunnen blijven wonen als hun gezondheid achteruit gaat. Zo bieden wij verantwoorde zorg gewoon ‘thuis’. Het eindresultaat van de renovatie? Een hypermodern zorgcentrum met de genoemde 94 appartementen. Allemaal met een keuken en een eigen voordeur. Volgens mij gaat hiermee een langgekoesterde wens van veel ouderen in vervulling.

Afgelopen donderdag sloten wij het contract met Panagro, de bouwonderneming die het project de komende maanden uitvoert. En nu denkt u natuurlijk: Waar zijn de bewoners dan naartoe? Wij verhuisden een aantal mensen naar een andere woonvoorziening. De overige 44 bewoners wonen in één deel van het gebouw, want de verbouwing vindt plaats in twee compartimenten. Als het ene deel klaar is, gaan de bewoners terug naar het gerenoveerde deel.

Een hele operatie! Voor ouderen is het absoluut een stressvolle situatie. Gelukkig ontvangen onze bewoners het nieuws erg goed. En oh, wat hebben we toch zin in een goede afloop.

Precies hetzelfde verhaal hoor ik nu al drie weken. Enkele weken geleden vervingen we het meubilair in het restaurant. We deden onder meer de zeer verouderde bank weg. Mevrouw Vrolijk heeft daar veel last van. Ze mist ‘haar’ bank nog iedere dag.

Nu heb ik de neiging te denken dat je op alle zitmeubels comfortabel moet kunnen zitten. Dat vindt mevrouw Vrolijk kennelijk niet en zij brengt mij nu ook aan het twijfelen. Ze woont al vele jaren hier in huis. Ze heeft in het restaurant zelfs haar eigen plek. Op haar eigen bank. Wie zijn wij om dat zomaar te veranderen?

Dat zet mij aan het denken over hoe wij onze besluiten nemen en welk effect dat heeft op onze bewoners. Per slot van rekening wonen die mensen hier. Hoeveel ruimte is er voor de beleving van individuele bewoners? Ik weet het nu in ieder geval zeker! We bestellen voor mevrouw Vrolijk een nieuwe bank. Zij kan dan weer plaatsnemen op haar vaste plek in de hoek van het restaurant.

Zo maken we sanitaire ruimten toegankelijk voor rolstoelen en tilliften. Ook voorzien we het gebouw van moderne snufjes. We beantwoorden daarmee aan de nieuwste norm van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: in 2011 moet in zorgcentra circa 50 m2 beschikbaar zijn voor ouderen. Een prachtig vooruitzicht, dat lang op zich heeft laten wachten. Gelukkig gaat het nu echt gebeuren.

Onze bewoners maken een emotionele periode door. De afgelopen weken stonden in het teken van de verbouwingsvoorbereidingen. De helft van het pand is leeg, bewoners zijn verhuisd naar eenzelfde deel van het gebouw. Een enorme operatie, zorgvuldig begeleid door Mileen en Riana, onze toppers van dit project. Vooral de persoonlijke aandacht die zij ouderen bieden, zorgde voor rust in een hectische tijd.

En ja: hoe zorgvuldig we ook communiceren, ouderen kunnen het niet laten bananendozen te halen bij de kruidenier. Die vullen ze vervolgens helemaal met hun eigen spullen. Een heidens karwei, ook voor de verhuizers! De mannen – die een prachtig verhuissysteem hebben – waren volledig van slag. ‘Wat proppen mensen toch veel spullen in hun appartement’, zei één van hen verontwaardigd. Het allerleukst vond ik de opmerking dat de uitgepakte spullen niet in de andere flat pasten. Een appartement van precies dezelfde omvang. Ik kan een glimlach dan niet onderdrukken…

Dat zal ik voor de liefhebbers even toelichten (anderen kunnen het verhaal vervolgen in de volgende alinea). Dementie bestaat uit vier fases. De eerste is de bedreigde fase; in deze fase ervaart iemand dat hij meer dingen vergeet dan gewoonlijk. De tweede fase is de verdwaalde fase, hier vergeet de persoon alle recente gebeurtenissen, maar dingen van vroeger weet hij nog heel goed. Dan volgt de ‘verborgen ik’ fase: de persoon weet sommige dingen van vroeger niet meer, sluit zich af van prikkels en richt zich op een ander. De laatste fase heet ‘verzonken ik’; in deze fase raakt iemand helemaal in zichzelf gekeerd en is zich niet of nauwelijks bewust van de buitenwereld.

Goed, terug naar de heren. Het valt vandaag niet mee om contact te leggen met Mijnheer Van Boven. En de fysiotherapeut wil toch echt graag een eindje met hem lopen. Ze vraagt al een aantal keer of hij wil gaan staan. Dan staat De Kleine Heer plotseling op en gaat weer zitten. Dit herhaalt hij een paar keer. Ik vraag hem of er iets aan de hand is, maar hij kijkt alleen naar zijn tafelgenoot. Steeds opnieuw herhaalt De Kleine Heer opstaan en weer zitten. Het kost hem zichtbaar moeite, maar hij blijft ermee bezig. Totdat Mijnheer Van Boven ineens opstaat. De Kleine Heer tovert een grote glimlach op zijn gezicht. Pas dan begrijp ik wat hij heeft gedaan.

Wat is de mens toch bijzonder. Hier kunnen we zoveel uit leren. De les die ik eruit haal is: meer gebarentaal inzetten. Dat heb ik de afgelopen week meteen maar eens even uitgeprobeerd. Naast mijn gewone gesprek met de bewoners maak ik stevig gebruik van gebaren. En het werkt!