Als ‘Master in Diversiteitsmanagement’ had ik de mogelijkheid de theoretische kant van dit onderwerp te bestuderen. De resultaten zijn verbluffend. Alles wat de theorie zegt, zie je in de praktijk terug. Het vertrek van bevlogen kartrekkers maakt dat plannen in duigen vallen. Iedere leider begint namelijk opnieuw met het vormen van een referentiekader en dat kost tijd. Ervaringen uit het verleden blijven daarbij vaak onbenut, de continuïteit is niet gewaarborgd en resultaten blijven uit. Tevens is de innovatieruimte beperkt en de weerstand aanzienlijk. Processen stagneren dan en de echte die-hards, die in de praktijk bevlogen bezig zijn, branden op en haken af. Dat is dodelijk voor het diversiteitsbeleid en dodelijk voor het menselijk kapitaal (excuses voor deze weemoedigheid).

Toch zijn er ook successen op lokaal niveau. De vele doelgroepen die hun weg weten te vinden naar Jonker Frans bieden troost. Zoals ouderen die zinvolle dagbesteding ervaren op een manier die bij hen past. Realisatie van ‘zorg met respect voor alle culturen’ is gewoon een proces van jaren….

Zelfs de weergoden waren ons goedgezind. Bij een temperatuur van 25 graden Celsius vond afgelopen donderdag de feestelijke opening plaats van onze woonzorglocatie Jonker Frans. Na een ingrijpende verbouwing beschikken wij nu over een supermodern aanleuncomplex met levensloopbestendige woningen. Onze ouderen wonen in appartementen van vijftig vierkante meter. Voorzien van alle hedendaagse snufjes, een eigen keuken en een grote badkamer. Dat is een verademing, kan ik u zeggen, ook voor onze zorgverleners. Vanaf nu is het bijvoorbeeld voorbij met het gestuntel met tilapparatuur in kleine natte cellen.

Onder belangstelling van ongeveer 250 genodigden, zoals (wijk)bewoners, personeelsleden en vrijwilligers, verrichtte burgemeester Jozias van Aartsen de officiële opening. Mensen uit alle windstreken waren aanwezig om ons nieuwe complex te bekijken en feest te vieren. Ook de wijkagent en zijn bureauchef, die de veiligheid tijdens de gehele renovatie scherp in het oog hielden, gaven acte de présence.

De burgemeester sprak zijn waardering uit over hoe wij onze wijkbewoners betrekken bij ons zorgcentrum. Ook de aanwezigheid van vele etnische achtergronden deed hem zichtbaar goed. Vooral van de Chinese ouderen, want dat is een vaak onzichtbare groep die niet snel een beroep doet op formele zorg. Tenslotte roemde hij ook de manier waarop politie en wijkorganisatie de openbare orde en veiligheid samen vormgeven in onze wijk. Al met al was het een mooie afsluiting van een enerverend tijdperk.

Als ik in de huiskamer voor het ontbijt zorg, moet ik er de hele tijd aan denken. En als mevrouw Veelbeleefd even later de huiskamer inkomt, slik ik even. Ik loop met haar mee. Terwijl ze gaat zitten, vertelt ze me dat haar zoons (haar tweeling) zo meteen op bezoek komen. “Ze zorgen zo goed voor me.”

Ik ga haar thee halen. Ze zit heerlijk op haar gemakje met de benen over elkaar, een stukje van de tafel af naar buiten te kijken. Ondertussen komen de andere bewoners binnen en heb ik niet zo veel tijd meer om erover na te denken. We doen ons gewone ding en tegen de tijd dat het half elf is, vraag ik aan mevrouw of ze mee naar buiten wil, naar de bloemen. Die vind ze zo mooi. “Nee”, zegt ze, “onze jongens komen, die vinden dat ook mooi.”

Even later arriveert één zoon met zijn familie. Ik breng ze naar de kamer en ga moeder halen. Als we samen door de gang lopen zeg ik dat haar zoon een heel verdrietig bericht heeft. Ze kijkt me aan maar reageert niet. Als we bij de deur zijn, zeg ik het nog eens. Maar ze gooit de deur open en loopt naar binnen. Ze vraagt meteen naar haar andere zoon. Ik vraag of ze even wil gaan zitten. Ineens dringt het tot haar door. Wat is er gebeurd? De zoon vertelt. Mevrouw luistert. Je ziet het verdriet langzaam komen. Ze vraagt een paar keer, ter bevestiging lijkt wel, wat er is gebeurd en haar stem breekt.

Na een half uurtje lopen we samen in de gang. Ik vraag haar of ze het wil vertellen in de huiskamer… of ik het moet doen… of wil ze niets zeggen nog even?

Ze loopt op de tafel af waar Mevrouw van de Zorg en Mevrouw Dapper druk bezig zijn met een kuikentje dat je op kunt draaien. Ik wil tegen ze zeggen dat Mevrouw Veelbeleefd iets verdrietigs wil vertellen, maar ze valt me in de rede en vertelt met al haar verdriet. Dan draait ze zich om en loopt naar de tafel waar ze altijd zit (dat zegt ze ook ‘hier zit ik altijd’). Mevrouw van de Zorg is er meteen bij. Gaat naast haar zitten. Troost haar. Langzaam komen de tranen en begint het door te dringen. Gelukkig heeft ze veel steun en troost aan onze bewoners want ze blijft tegen iedereen zeggen dat haar kind er niet meer is en niemand zegt ‘dat weet ik al’. Verdomme, als moeder zijnde hoor je je kind niet te overleven.

Radjin en ik reizen in een gezelschap van veertien personen. Deze keer zijn er veel mensen bij die iets te maken hebben met de zorg. Een GGZ-psycholoog, een fysiotherapeut, een ambulant verpleegkundige uit de zorg voor verstandelijk gehandicapten, een sociaal verpleegkundige en ondergetekende. Het is een leuke groep; we hebben veel plezier met elkaar.

Opvallend in deze Midden-Amerikaanse landen zijn de talrijke bedelende ouderen. Met of zonder rollator versperren ze de weg bij kerken en pleinen. De meesten zien er slecht uit en hebben het duidelijk moeilijk. Toch geef ik normaliter nooit geld aan bedelaars. Ik ga wel een gesprek met ze aan. En als mensen daarin aangeven dat ze honger hebben, bied ik ze een maaltijd aan.

Zo ook vanmorgen. We waren net bezig aan ons ontbijtje toen Juan, de lijmsnuiver, langs kwam. Hij wees betekenisvol naar zijn maagstreek. Radjin bood hem twee boterhammen aan met een gebakken ei, ham en kaas. Juan pakte ze gretig aan en begon te eten. Ineens merkte hij dat er champignons tussen zaten. Die lust hij kennelijk niet, want meteen daarna zagen we hem droge boterhammen eten.

Tja, dat is een heel ander beeld dan wat we gewend zijn vanuit de Nederlandse ouderenzorg. Veel mensen in Midden-Amerika zijn verslaafd. De meesten aan lijm. Bijzonder triest. Natuurlijk zien we ook veel mooie dingen, zoals de prachtige natuur en de aardige bevolking. Daar genieten we met volle teugen van. Maar het beeld van Juan blijft ook hangen. En dat is vanzelfsprekend allesbehalve genieten…

De aanleiding voor dit bezoek? Een brandincident van vorig jaar in een zorginstelling. De kamer stelde daarover vragen, en ja… dan komt er een landelijk onderzoek naar de brandveiligheid van zorginstellingen. In totaal worden honderd instellingen bezocht, waarvan tien instellingen voor jeugdgezondheidszorg, tien ziekenhuizen en tachtig zorginstellingen voor ouderen. En wij vielen dus in de prijzen.

Nu vraagt u zich misschien af: “Hoe gaat zo’n inspectie in zijn werk?”. De inspecteurs wilden echt van alles weten. Ze gingen in twee groepen aan de slag. De ene groep onderzocht het gebouw op brandveiligheid en de naleving van het ontruimingsplan. Zijn er voldoende BHV-ers opgeleid? Zijn ze 24 uur per dag terug te vinden op de dienstroosters? Wanneer was de laatste ontruimingsoefening en hoe waren de resultaten? Zijn de vluchtwegen voldoende toegankelijk? Zijn medewerkers en bewoners voldoende op de hoogte van wat ze moeten doen bij brand?

De andere groep richtte zich op de arbeidsomstandigheden. Hoe is het bijvoorbeeld gesteld met de preventie rond Meldingen Incidenten Cliënten (MIC), Meldingen Incidenten Medewerkers (MIM) en medicatieveiligheid? Is er beleid rond agressie, geweld en werken met giftige en bijtende stoffen (zogenoemde biologische agentia)? Waaruit blijkt dat?

Al met al we hadden de handen vol. But: We did it!

Aan het eind van de dag vertelden de inspecteurs dat het prima was gesteld met de brandveiligheid en met onze bedrijfsvoering in relatie tot arbo. Natuurlijk zijn er altijd aanbevelingen. Maar niets ernstigs. Een pak van ons hart, kan ik wel zeggen. En we zijn een leerzame ervaring rijker. Zoveel aandacht houdt onze instelling scherp, en dat kan alleen maar goed zijn. Toch?

Ouderen in zorginstellingen hebben het niet breed. De financiële ruimte binnen hun zak- en kleedgeldregeling is erg beperkt. Die armoede treft veel Surinaamse bewoners van Jonker Frans nog eens extra, omdat ze worden gekort op hun AOW en omdat ze geen aanvullend pensioen hebben opgebouwd. Hierdoor hebben ze bijvoorbeeld ook niet de mogelijkheid om – net als de meeste grootouders – hun kleinkinderen leuke cadeaus te geven tijdens de feestdagen in december.

Gelukkig kwam er hulp uit onverwachte hoek. Devika Couprie, finaliste van de Miss India Holland 2010-verkiezing, en PvdA-gemeenteraadslid Rajesh Ramnewash hielden onder de noemer ‘Maak twee harten blij’ een speelgoedactie om onze ouderen blij te maken. En dat lukte afgelopen woensdag prima tijdens een speciaal georganiseerd Sinterklaasfeest in ons zorgcentrum.

Devika Couprie leverde samen met enkele Pieten een grote hoeveelheid nieuw speelgoed af dat was verzameld met geld van particuliere sponsors. Je had de gezichten van onze bewoners moeten zien. Bovendien waren niet alleen de ouderen heel blij, maar uiteraard ook hun kleinkinderen. Het deed de naam van de actie alle eer aan. En het gaf mij en vele anderen een geweldig gevoel!

En natuurlijk zie ik dat als een kans om de belangen van ouderen onder de aandacht te brengen bij onze dienders. Want weten ze wel hoe belangrijk veiligheid is voor ouderen als je verlies van functies hebt? Wat er in mensen omgaat als er weinig zekerheden meer zijn in het leven om op terug te vallen? Je mobiliteit is niet meer optimaal. Je ogen laten je in de steek. En dan kun je ook nog je pincode niet meer onthouden. Het is zomaar een greep uit de gespreksonderwerpen aan de verschillende tafels. Voor mij was het in ieder geval een geweldige ervaring.

En het kon niet op, want in de middag was er ook nog een open dag voor Chinese ouderen. Zo’n honderd senioren kwamen langs bij Jonker Frans om te praten over hun behoeftes en zorgvragen. En hoe we die samen met hen kunnen omzetten in een passend zorgaanbod. Lieve, integere ouderen die het niet meer zelf rooien… Daar neem ik graag de tijd voor. Ze gaan me aan het hart.

Maar als we kijken naar de basis, dan vind ik het niet kloppen. Je wilt toch dat de bewoners hun leven op een aangename en zo normaal mogelijke manier kunnen leven? Maar even naar buiten gaan met een bewoner, dat past nauwelijks in de tijdsplanning. Dat is toch erg? Een mens moet toch leven! De buitenlucht kunnen ruiken. Voelen in wat voor seizoen we zitten. Maar dat staat te boek als ‘activiteiten’ en daar is amper tijd voor. Ik vind het geen activiteiten, maar basisvoorwaarden! Dus prop ik er regelmatig toch een ‘buitenactiviteit’ tussen. Moet ik daarna extra hard lopen om wat er aan werk blijft liggen in te halen. Of werk ik maar weer een uurtje extra. Maar ja, dan heb je wel even een glimlach op zo’n snoet gezien.

Laat ons nu de tijd krijgen om goed voor deze groep ouderen te zorgen; zij hebben niet de tijd meer om te wachten tot we in Nederland eindelijk hebben begrepen dat een mens goede zorg verdient.

Wouter
“Mijn kleindochter heeft een vriendje van 15 jaar, die ze een paar weken geleden heeft leren kennen. Een vlotte jongen met een bos krullen en één oorbel. Ik vind het leuk voor haar maar dacht, och meisje, je bent nog zo jong. Wouter woont in Rotterdam en hij wil coureur worden. Ik vroeg hoe lang Wouter in Houten bleef en kreeg als antwoord: “De hele week nog want het is herfstvakantie’’.

Toen ik vroeg waar hij dan logeerde zei hij: “Hier natuurlijk, verder ken ik niemand in Houten”. “Och, dan slaap je zeker op die koude zolder”, zei ik? “Nee hoor”, vertelde hij onbevangen, “ik slaap bij Sanne, zij heeft toch een tweepersoonsbed?””

Mevrouw keek me hulpeloos aan en dronk haar thee op. Ik vroeg of ze erg geschrokken was en ze antwoordde: “Natuurlijk, 15 jaar en dan al een vriendje waar je mee slaapt! En mijn dochter vindt het heel normaal. Zij zei: “Och mam, zo gaat dat nu eenmaal tegenwoordig, ze slikt de pil hoor, dus dat is goed geregeld.””

Andere tijden
Mevrouw was er echt helemaal ondersteboven van. “In wat voor wereld leven we toch?” vroeg ze aan me. Was dan vroeger toch echt alles beter??

Ons restaurant is vandaag – zondag 10 oktober – niet alleen gevuld met bewoners, maar ook met een groot aantal kinderen. Het is een vrolijke boel. Het is de voorronde van het Florence Concours, een jaarlijks terugkerend evenement in alle huizen van onze regio. Jong Haags talent krijgt een podium aangeboden en wordt aangespoord zichzelf muzikaal verder te ontwikkelen. Onze bewoners maken deel uit van de jury en bepalen mee wie er door mag naar de halve finale. Over een paar weken komt dan de winnaar uit de bus.

Ontmoeting tussen jong en oud doet beide partijen goed. Dat zie je. Dat voel je. Het is bovendien geweldig dat we als zorgcentrum de kunst en cultuur in de regio een hart onder de riem mogen steken. Op die manier blijven onze mensen deel uitmaken van de samenleving en halen wij een stuk buiten naar binnen. Momenten om te koesteren.

Beide boeken schetsen een zeer aangrijpend beeld van zorgverlening aan ouderen. Het zegt heel veel over hoe de schrijvers de organisatie van het Nederlandse zorgsysteem beleven. Gebouwen die niet meer voldoen aan de hedendaagse eisen van zorgverlening, budgettering waarmee nauwelijks valt ‘rond te komen’ en kwaliteitseisen die bewoners niet begrijpen (onder andere HKZ-eisen van de Stichting Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector). Ook de handen aan het bed worden wegbezuinigd. Vanuit verschillende invalshoeken luiden de schrijvers de noodklok.

Opmerkelijk vind ik dat er meestal wél begrip is voor het verzorgend personeel, maar zelden voor het management. Die managers zijn allemaal zakkenvullers. Ze begrijpen niets van de werkvloer en drukken vele protocollen door die “die arme meiden” dan moeten uitvoeren. “De managers moeten zelf maar eens dagelijks mensen gaan verzorgen”, zo luidt het advies van Ardy Stegeman een tikkeltje cynisch. Gonny van Werkhoven gaat veel verder en concludeert in haar boek dat “ze liever doodgaat dan in een verpleeghuis terechtkomt”.

Pffff. Doen wij het dan echt zo slecht met z’n allen? Ik denk er in ieder geval nog een week over na. In mijn blog van 15 september leest u het vervolg.

Zorginstellingen sluiten steeds vaker hun keuken en betrekken maaltijden uit centrale keukens die ergens ver weg zijn gevestigd. Deze keukens leveren de maaltijden met vrachtwagens aan op de betreffende locatie. Daar worden ze vervolgens ‘geregenereerd’ (lees: opgewarmd) en kunnen medewerkers het eten serveren. Van lekkere spruitjeslucht of een ouderwetse geur van gehaktballen is in huis helaas geen sprake meer. Waar is die goeie ouwe tijd gebleven dat eten nog een feest was?

Eten is emotie; beleving is dus van groot belang. Zeker voor ouderen in verzorgingshuizen, die van maaltijd naar maaltijd leven. Het eten moet gewoon goed zijn! Medewerkers zijn het daarmee roerend eens. Desondanks vindt in veel zorginstellingen massaproductie plaats om kosten te drukken. De ZZP-bekostiging voor facilitaire diensten is beperkt. Voor een bedrag van ruim € 30 moeten de instellingen drie maaltijden, koffie/thee en tussendoortjes aanbieden. Uit datzelfde bedrag dienen ze het faciliterend personeel te betalen, zoals receptie, schoonmaak en technische dienst. Dat is absoluut geen vetpot.

Wordt het geen tijd om lekker burgerlijk ongehoorzaam te worden? Om kleinschalig koken in te voeren? Niet meer drie weken van tevoren bestellen, maar gewoon per dag beslissen wat je samen wilt eten. Het zou toch mooi zijn als we koken in zorgcentra in ere kunnen herstellen. Doet u mee?

“Mag ik vragen hoe oud u bent?” De indiaanse vrouw kijkt me onbegrijpend aan en mompelt wat. “Dat weet ze niet”, zegt onze gids Nootje. “Registratie van deze volksstammen in het bevolkingsregister vond vroeger nooit plaats.”

Samen met mijn man Radjin ben ik in het dorpje Palumeu aan de Tapanahony-rivier, diep in het binnenland van Suriname. Vanuit Paramaribo was het een uurtje vliegen met een klein toestel van Gum Air. Ongeveer driehonderd mensen wonen hier. Het lijkt of de tijd heeft stilgestaan. De rust die dit dorpje uitstraalt, staat bijna haaks op de wereld waar ik uitkom.

Op de basisschool leerde ik dat Indianen niet oud worden. Ze hebben een slecht functionerend immuunsysteem, waardoor een kleine infectie hen al fataal kan zijn. Dat zou betekenen dat ouderenzorg niet nodig is. Ik ben heel benieuwd of ik tijdens mijn wandeling ouderen tegenkom.

Families leven in Palumeu in primitieve woningen bij elkaar. Een commune van mensen van verschillende leeftijden. Kinderen, volwassenen en ja… we treffen gelukkig ook ouderen aan. Maar niemand kent de eigen leeftijd. Het duurt even voordat ik doorheb dat het begrip ‘leeftijd’ onbekend is. Leeftijd staat hier voor ervaring en wijsheid. Hoe meer levenservaring, hoe meer respect je verdient. Ieder lid van de familie heeft een functie in de commune. Zo hebben ouderen kennis van natuurkruiden en de geestenwereld. Ze passen deze kennis toe als dat nodig is. Ook het begrip ‘zorg’ kennen de dorpelingen niet. Iedereen zorgt voor iedereen.

Een mooie gedachte, maar hoe zit het dan met de terminale fase? Bent u benieuwd? Lees dan mijn blog van volgende week.

Ik zet koffie en pak de tafellakens. Terwijl ik naar de tafels loop hoor ik een Engelse Wals. Een goed moment om een dansje in te zetten. Mevrouw Boot tovert een glimlach op haar gezicht en gaat staan. Ze heeft vroeger veel gedanst zegt ze en ze vind het heerlijk. Ik zet het geluid wat harder en vraag haar ten dans. Nu ben ik niet zo bedreven in het walsen, dus dat is lachen. Mijn collega dekt ondertussen de tafel op de maat van de muziek.

Mevrouw Gruts komt binnen en begint prompt te lachen. “Oh, wat heb ik dat veel gedaan. In de tent. Eerst werken en dan dansen. Waar is de tijd gebleven.” Al snel zit bijna iedereen aan tafel en genieten we van de muziek. Ik schakel over naar wat Oud-Hollandse deuntjes. Terwijl ik Mevrouw Opgeruimd haar bordje brintapap met suiker geef, zing ik zachtjes mee met de muziek. Mevrouw Boot stoot me aan en zegt “Als ik nu op mijn kamer zou zitten dan zong ik mee.” Ik: “Dat komt dan goed uit want hier zingen we ook, alleen in mijn eentje durf ik het niet zo goed.” Dan gaat het hek van de dam: we zingen het ene lied na het andere mee. Zelfs Mevrouw Best – die erg in zichzelf is gekeerd – zingt stukjes mee. Het gevolg is dat we om half elf de ontbijttafel nog moeten afruimen en al weer aan de koffie toe zijn. En het was nog wel mijn bedoeling om cake te bakken.

Na het ontbijt gaan we lekker buiten zitten en deze en gene zingen nog een mopje. Mevrouw van de Zorg zit te genieten maar praat weinig. Ik vraag haar waarom ze zo stil is. “Nou”, zegt ze: “als jullie gesprekken worsten waren, dan aten we nooit ham!” Ik schiet in de lach: een mooie nieuwe wijsheid van mevrouw. Het was een heerlijke ochtend.

Terwijl de wereld gespannen toekijkt hoe het zal aflopen met de politiek, wandel ik over het terrein van een zorghotel in aanbouw in Suriname. “Schat, neem je veel foto’s’’, vraag ik aan mijn man Radjin. We zijn op vakantie in ons moederland en genieten van natuur, cultuur en vooral van de warme vriendelijkheid van de mensen.

Maar… ik kan het niet laten. We moeten ook op bezoek bij voorzieningen voor ouderen om een beeld te krijgen hoe het hier allemaal is georganiseerd.

Het witte gebouw aan de Anton Dragtenweg ligt iets buiten Paramaribo aan de Suriname-rivier. Nederlandse ouderen kunnen straks een paar weken, volledig AWBZ-verzorgd, doorbrengen in dit mooie oord. RCR, een Nederlandse ondernemer die ook in Spanje een zorghotel exploiteert, nam dit initiatief. Schitterend, maar ik vraag me wel steeds af wie dat gaat betalen.

Scheiden van wonen en zorg krijgt zo wel een heel nieuwe dimensie. In Nederland wonen AWBZ-geïndiceerde ouderen thuis of in allerlei instellingen. Zij krijgen daar hun zorg. Zorgorganisaties worden afgerekend op hun ‘productie’. Als mensen in een appartement wonen, kan de instelling dat appartement niet verhuren aan anderen als de bewoners tijdelijk ergens anders vertoeven.

En zorg in het buitenland moet ook worden betaald. Hoe gaan we dat regelen?
“Nou schat, ik wil wel hoor. En ik ben ook bereid daarvoor te betalen”, zegt mijn man.
“Jahaa, maar deze mensen hebben geen geld. Het zijn arme mensen die een laatste keer hun familie in Suriname willen bezoeken”, antwoord ik.

Mijmerend lopen we samen het terrein af. Er moet toch een oplossing zijn?

Ik weet het nog goed, mijn vader overleed zeer onverwachts toen ik 35 jaar was. Vanaf dat moment was ik niet meer ‘zomaar’ een jong volwassene, maar werd ik mantelzorger. Mijn toch al kwetsbare moeder kon de dood van mijn vader niet aan en werd steeds afhankelijker van anderen. Ik werkte in de zorg en nam als vanzelfsprekend het grootste gedeelte van de zorg voor haar op me. Ik heb, samen met mijn broers en zussen, 5 jaar mantelzorger mogen zijn.

Deze ervaring heeft mij uiteraard gevormd. Tijdens, maar ook na die periode zag ik wat er allemaal bij komt kijken om de zorg voor je naaste goed geregeld te krijgen. Bureaucratie, onvriendelijke mensen aan de telefoon, wachtlijsten en wel tien verschillende medewerkers per week in huis. En dan het moment bepalen dat je moeder moet verhuizen… Uiteraard namen wij dat besluit samen, maar toch ervaarde mijn moeder het als dwang en daar had ze gelijk in……het kon echt niet meer. IK kon echt niet meer, naast mijn fulltime baan.

Ben jij je daar bewust van als verzorgende? Dat familieleden zich schuldig voelen over het feit dat ze één van hun ouders in een verzorgingshuis ‘opbergen?’ Zo voelt dat soms bij hen. Zo voelde dat in ieder geval bij mij. Klagen ze misschien daardoor veel over de zorg, uit schuldgevoel? Of trekken ze zich terug, omdat ze medewerkers niet voor de voeten willen lopen? Ben jij je bewust van het feit dat bewoners soms onder dwang zijn verhuisd? Dat ze hun eigen huis en omgeving erg missen en veel spullen kwijt zijn, weggegooid door de kinderen?

Praat eens over dit onderwerp met collega’s die ook ervaringsdeskundigen zijn. En misschien wil je deze gesprekken of discussies delen op deze website. Ik ben er benieuwd naar.

De verbouwing van het eerste deel van de aanleunflat van Jonker Frans zit er bijna op. Na de oplevering vindt een volksverhuizing plaats van de rechterkant van het gebouw naar de linkerkant. Maar al die moeite was niet voor niets, want wat is het mooi geworden. Geweldig gewoon.

Na de bouwvak pakken we de tweede helft van het gebouw aan. Voor het eind van het jaar moet alles klaar zijn. Kunt u zich voorstellen hoeveel werk en complexiteit zo’n megaproject met zich meebrengt? Verbouwen en verhuizen op zich is al een hele klus, maar met oudere mensen is het een extra pittige. Eerlijk is eerlijk. Helaas ontkom je er ook in de zorg niet aan en dat vergt hele andere kwaliteiten van je.

Ondanks alle zorgvuldigheid in de communicatie gaat er in de beleving toch altijd wat mis. Neem nu het stof dat ronddwarrelt. Dat is geen pretje. Jammer genoeg is stofvrij verbouwen ook niet mogelijk. En ja, dan komen er klachten van familieleden. Extra schoonmaken dan maar en dus extra kosten maken. Met de meeste mensen is een redelijk gesprek mogelijk, maar lang niet met iedereen. Kortom: het blijft spannend!

Voor mij houdt het nu even op, want… ik ga drie weken op vakantie. Lekker de zaken van een afstand bekijken, in de binnenlanden van mijn geboorteland Suriname welteverstaan. Als u nog op vakantie gaat, wens ik u veel plezier en ik hoop dat u uitgerust terugkomt. Dat ben ik in ieder geval wel van plan.

O ja: u kunt de komende weken wel gewoon blogs van mij blijven lezen. Ik ga namelijk altijd goed voorbereid op vakantie.

‘Fysiotherapie wordt verkort en huisartsenbezoek zal een eigen bijdrage kennen’

Minister Ab Klink kondigde drastische maatregelen aan om de begroting op orde te krijgen. Ouderen en chronisch zieken zijn weer de dupe, is wat je alom hoort in de samenleving. Toch vraag ik mezelf af of deze kritiek wel helemaal correct is?

Als locatiemanager weet ik als geen ander hoeveel rollators en andere hulpmiddelen in onze verpleegkundige magazijnen staan te roesten. Om ruimte te maken, verzamelen we ze twee keer per jaar en schenken ze aan organisaties die de hulpmiddelen vervolgens versturen naar derdewereldlanden. Overleden bewoners hebben soms zelfs twee rollators of rolstoelen als nalatenschap, die zijn betaald vanuit gemeenschapsgelden. De zorgverzekeraar of de gemeente wil deze spullen niet terug. Ophalen, is namelijk te duur (???). En zo leven we met z’n allen – ook in de zorg – in een wegwerpmaatschappij.

Wat is er mis mee om deze apparatuur te checken en te hergebruiken? Schieten we niet een beetje door, terwijl we in de hedendaagse samenleving altijd pleiten voor duurzaamheid en recycling? Wie neemt hiervoor de verantwoordelijkheid? Dat zou pas een bezuiniging zijn. De overheid moet zorginstellingen met ludieke initiatieven belonen. Als ze innovatie en creativiteit stimuleert, is de maatschappij een stuk goedkoper uit! Doet u ook mee?

De gemeente Den Haag heeft besloten specifieke dagverzorgingen, die ook veel Wmo-klanten uit de hele stad bedienen, niet meer te subsidiëren. Alle inspanningen om deze kwetsbare doelgroepen op te sporen ten spijt. Interculturalisatie is normalisatie. Of toch niet?

Ouderen die hun AWBZ-indicatie zijn kwijtgeraakt, zijn de klos. Dat waren ze al, maar nu dus extra. Want ook het bezoek aan Jonker Frans, waar ze anderen ontmoeten en meeliften in het kader van de Wmo en het armoedebeleid, kost ze nu geld. Halverwege het jaar maakt de gemeente bekend dat bij de toekenning van subsidies een berekening is gemaakt per stadsdeel. Daarbij is gekeken naar het aantal 75-plussers in die wijk.

Zorg- en welzijnsorganisaties moeten voortaan samenwerken in de wijk. “Da’s toch mooi”, hoor ik u zeggen. Nee, dat is niet mooi. Migrantenouderen gaan namelijk niet (snel) naar een wijk- en dienstencentrum! Welzijn en welbevinden halen zij uit andere dimensies. Geen bingo of een spelletje Rummikub, maar spirituele activiteiten als yoga, tai-chi en samen koken. Bovendien is bekend dat mensen uit deze groep ouderen vanwege de migratiegeschiedenis vroeg oud zijn, waardoor ze eerder hulp nodig hebben. Tropenjaren tellen tenslotte dubbel.

Die grens van 75 jaar is dus ongepast en schiet bovendien haar doel voorbij. Organisaties die gespecialiseerd zijn in het bedienen van ‘nieuwe Nederlanders’ kunnen de dagvoorzieningen niet meer ophoesten. De overheid treedt terug en de burger is weer de klos.

“Ach Gerda, ik vind er niets meer aan. Ik ben kortademig, heb pijn op de borst en ben erg snel moe. De huisarts stuurde me door naar de cardioloog en die wil me twee dagen opnemen in het ziekenhuis om allerlei onderzoeken te doen. Ik zie dat helemaal niet zitten; ik ben 94 jaar en ik wil liever gewoon afwachten tot ik gehaald wordt. Ik ben het leven soms zo moe. Maar de arts en vooral mijn zoon dringen erg aan. Hij zegt: “moeder, wij willen je nog niet missen.” En dan houd ik mijn mond maar.”

Wat is dat toch?
Ik hoor dit zo vaak. Dwingen wij onze ouders om te blijven leven, omdat wij hen nog niet kunnen missen? Zijn dat persoonlijke emoties die we uit de weg gaan? Of komt het moment niet uit om hen te laten gaan?

Ik heb het aan den lijve ondervonden. Ik werd midden in nacht gebeld door het ziekenhuis; het ging slecht met mijn moeder. Ik trof haar aan in een subcoma, doordat haar suiker helemaal ontregeld was. Dit was de laatste tijd al vaker gebeurd. Ik reageerde emotioneel en stelde allerlei vragen. Hebben jullie dit en dat al gedaan en is er echt niets meer aan te doen? Ik kon haar toch niet zo maar laten gaan…? Toen ik rustig bij haar ging zitten, kon ik me beter in haar situatie verplaatsen en kwam ik tot inkeer. Ik ben bij haar gebleven tot ze rustig is overleden.

Ik snap het dus helemaal. Toch wil ik iedereen vragen: “luister, naar je ouders, respecteer hun wens en zet je eigen emoties opzij. Het is echt niet gemakkelijk maar het kan.”

“Zal ik uw rolstoel bij de piano zetten? Er is er een aanwezig op de afdeling.”
“Best hoor, als het maar niet te ver is, ik moet namelijk ook nog naar Schiedam.”
“Daarna breng ik u naar Schiedam”, zeg ik. “Het is niet ver.”

Bij de piano aangekomen, zie ik een twinkeling in de ogen van meneer B. De rolstoel past niet goed achter het instrument, dus ik zet de stoel een beetje scheef. Met zijn rechterhand, de hand die hij het best kan gebruiken, gaat hij over de toetsen. Eerst een beetje onwennig. “Wat een rare toets, deze doet het niet eens!” roept hij net even te hard, terwijl hij het hout van de piano aanraakt. Ik schuif de stoel iets verder naar de piano en meneer B begint te spelen. Met slechts zijn rechterhand. Hij mist geen noot en ik haal een collega.. “Ik neem je even over, je moet even gaan kijken in de serre”, zeg ik. “Wat is er dan?”, vraagt mijn collega. “Ga maar kijken, ik zeg niks, dat verpest het.”

Wanneer ze terug is roept ze: “Wat leuk! Hij kan het echt, wist jij dat?”

Ik schud m’n hoofd. Vaak ontdekken we verborgen gebreken, maar verborgen talenten zijn er blijkbaar ook. Ook dat maakt dit werk zo leuk.

Ieder mens heeft recht op een menswaardig bestaan. Daarom vroegen wij tijdens Holi Phagua aandacht van de politiek voor het armoedeprobleem onder Surinaamse ouderen. Vanwege het AOW-gat waarmee deze ouderen te maken hebben, leven velen zwaar onder de armoedegrens. De Surinaamse senioren kennen hun rechten niet, ze schamen zich daarvoor uit te komen en ze kwijnen mede daardoor weg in huis.

Gelukkig zet een groep mensen zich belangeloos in voor dit maatschappelijke probleem. Samen met een aantal sponsors – etnische ondernemers – bakten en verpakten we tijdens Holi Phagua op verschillende plekken in Den Haag, zoals moskeeën en andere gebedshuizen, tweeduizend barra’s en andere lekkernijen. Vervolgens deelden we al dat lekkers onder muzikale begeleiding uit aan ouderen in alle Haagse zorgcentra en groepswoningprojecten.

We nodigden de wethouder van Economische Zaken Henk Kool uit om in Jonker Frans een barra (hartige beignet) met een omvang van één meter aan te snijden om armoede symbolisch de oorlog te verklaren. Nou, dat wilde hij wel. En ik dacht: als hij toch hier is, kan hij ons wel wat geld ‘geven’ voor activiteiten waarmee we ouderen laagdrempelig kunnen informeren over allerhande voorzieningen. En ja hoor, dat lukte ook! Hij wilde ons graag steunen.

Naast Henk Kool betuigde de wethouder van Burgerschap, Rabin Baldewsingh, zijn steun aan de minderbedeelden van de Haagse samenleving. En daar steken we vanuit Florence natuurlijk graag onze schouders onder. Geweldig toch, zo’n stadsbestuur dat niet regeert vanuit een ivoren toren!

Bewoners van zorginstellingen voor langdurige zorg kunnen meedenken bij het opstellen van het zorgplan en de zorgdoelen. Er is écht aandacht voor wonen en welzijn in plaats van alleen maar oog te hebben voor lichamelijke verzorging. Maar hoe bereik je betere kwaliteit als je in je eigen appartement de spullen die je in je hele leven hebt opgebouwd niet eens veilig zijn? Vaak krijgen ouderen die verhuizen naar een verpleeg- of verzorgingshuis het advies om sieraden en kostbaarheden aan familie te geven. Maar dat zou niet nodig moeten zijn!

Op dit moment analyseer ik met een adviseur van onze organisatie de veiligheid in ons wooncentrum. Dit is een multidisciplinair wooncentrum, waar naast het wooncentrum nog negen andere organisaties gehuisvest zijn. Een prachtig huis waar heel veel inwoners van Houten dagelijks binnen komen om naar de apotheek, de specialist, het consultatiebureau of dergelijke instanties te gaan. Dit geeft veel levendigheid en afwisseling voor onze bewoners. Op die manier blijven ze deel uitmaken van de maatschappij, zoals het ook hoort.

Maar die levendigheid, die toeloop van mensen, brengt ook risico’s met zich mee. En ik vraag me af wat te doen… moet iedereen zich gaan legitimeren als ze binnenkomen, moet ik er een bunker van maken, moet ik beveiliging bij de deur zetten?

Dat kan en dat wil ik niet. Ik wil dat iedereen zich aan de fatsoenregels gaat houden.

Van spullen van een ander blijf je af!

Zo maken we sanitaire ruimten toegankelijk voor rolstoelen en tilliften. Ook voorzien we het gebouw van moderne snufjes. We beantwoorden daarmee aan de nieuwste norm van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: in 2011 moet in zorgcentra circa 50 m2 beschikbaar zijn voor ouderen. Een prachtig vooruitzicht, dat lang op zich heeft laten wachten. Gelukkig gaat het nu echt gebeuren.

Onze bewoners maken een emotionele periode door. De afgelopen weken stonden in het teken van de verbouwingsvoorbereidingen. De helft van het pand is leeg, bewoners zijn verhuisd naar eenzelfde deel van het gebouw. Een enorme operatie, zorgvuldig begeleid door Mileen en Riana, onze toppers van dit project. Vooral de persoonlijke aandacht die zij ouderen bieden, zorgde voor rust in een hectische tijd.

En ja: hoe zorgvuldig we ook communiceren, ouderen kunnen het niet laten bananendozen te halen bij de kruidenier. Die vullen ze vervolgens helemaal met hun eigen spullen. Een heidens karwei, ook voor de verhuizers! De mannen – die een prachtig verhuissysteem hebben – waren volledig van slag. ‘Wat proppen mensen toch veel spullen in hun appartement’, zei één van hen verontwaardigd. Het allerleukst vond ik de opmerking dat de uitgepakte spullen niet in de andere flat pasten. Een appartement van precies dezelfde omvang. Ik kan een glimlach dan niet onderdrukken…