Al gauw kwam ik er achter dat er wel degelijk mensen zijn die mijn verhalen de moeite waard vinden. En dat het goed voelt te vertellen wat voor een prachtwerk ik heb. Ik geniet elke dag. Het is zo’n bijzondere omgeving. Als het thuis of met mij niet lekker loopt, vang ik de cliënten niet op, maar vangen ze mij op! Dementerenden laten je zien wat niemand ziet. En nog mooier is dat ik in de gelegenheid ben om voor hen het leven een stukje aangenamer te maken. Als je je verdiept in het gevoel en gedrag van deze mensen, krijgen ze de mogelijkheid om hun situatie te verwerken en er mee af te rekenen.

Weet u de Kleine Heer nog? Een man vol emoties. Heel boos kon hij zijn en heel verdrietig. We hebben hem begrepen, de dingen laten verwerken op zijn eigen manier. We hebben samen veel plezier gehad. Sterker nog: ik heb van hem geleerd. Deze man woonde in een huis met nog elf anderen die niet voor elkaar kozen. Doordat we als team kijken naar de persoon achter de cliënt proberen we voor ieder waardevol te maken. Dat wil niet zeggen dat het altijd gezellig is. In elk huishouden knalt het wel eens. Maar, ‘je leven kunnen leiden op je eigen manier’, dat is waar we voor gaan. En elke dag leer ik hier van. Ik heb zoveel teruggekregen.

Ik ben gegroeid in deze tijd. Ben anders gaan kijken naar mijn werk. Ik moest natuurlijk steeds iets te vertellen hebben op mijn weblog, maar vooral ook omdat ik bewuster werd van wat er allemaal gebeurde met onze mensen en waarom. Ik volgde in deze tijd ook de opleiding tot Belevingsgerichte Zorgmedewerker en de combinatie was erg goed.

Daarnaast ben ik (ik schaam me diep) voor het eerst met de trein geweest, naar Den Haag en Utrecht. Ik kom nog niet zo vaak op de verharde weg zal ik maar zeggen. Een hele ervaring waarbij ik hele leuke mensen heb ontmoet.

En dan al de reacties van iedereen! Ik heb me trots gevoeld. Achteraf gezien, had ik niet bang hoeven zijn om als blogger aan de slag te gaan. Integendeel. We hebben er met z’n allen een mooie site van gemaakt.

Bedankt!

Als ik in de huiskamer voor het ontbijt zorg, moet ik er de hele tijd aan denken. En als mevrouw Veelbeleefd even later de huiskamer inkomt, slik ik even. Ik loop met haar mee. Terwijl ze gaat zitten, vertelt ze me dat haar zoons (haar tweeling) zo meteen op bezoek komen. “Ze zorgen zo goed voor me.”

Ik ga haar thee halen. Ze zit heerlijk op haar gemakje met de benen over elkaar, een stukje van de tafel af naar buiten te kijken. Ondertussen komen de andere bewoners binnen en heb ik niet zo veel tijd meer om erover na te denken. We doen ons gewone ding en tegen de tijd dat het half elf is, vraag ik aan mevrouw of ze mee naar buiten wil, naar de bloemen. Die vind ze zo mooi. “Nee”, zegt ze, “onze jongens komen, die vinden dat ook mooi.”

Even later arriveert één zoon met zijn familie. Ik breng ze naar de kamer en ga moeder halen. Als we samen door de gang lopen zeg ik dat haar zoon een heel verdrietig bericht heeft. Ze kijkt me aan maar reageert niet. Als we bij de deur zijn, zeg ik het nog eens. Maar ze gooit de deur open en loopt naar binnen. Ze vraagt meteen naar haar andere zoon. Ik vraag of ze even wil gaan zitten. Ineens dringt het tot haar door. Wat is er gebeurd? De zoon vertelt. Mevrouw luistert. Je ziet het verdriet langzaam komen. Ze vraagt een paar keer, ter bevestiging lijkt wel, wat er is gebeurd en haar stem breekt.

Na een half uurtje lopen we samen in de gang. Ik vraag haar of ze het wil vertellen in de huiskamer… of ik het moet doen… of wil ze niets zeggen nog even?

Ze loopt op de tafel af waar Mevrouw van de Zorg en Mevrouw Dapper druk bezig zijn met een kuikentje dat je op kunt draaien. Ik wil tegen ze zeggen dat Mevrouw Veelbeleefd iets verdrietigs wil vertellen, maar ze valt me in de rede en vertelt met al haar verdriet. Dan draait ze zich om en loopt naar de tafel waar ze altijd zit (dat zegt ze ook ‘hier zit ik altijd’). Mevrouw van de Zorg is er meteen bij. Gaat naast haar zitten. Troost haar. Langzaam komen de tranen en begint het door te dringen. Gelukkig heeft ze veel steun en troost aan onze bewoners want ze blijft tegen iedereen zeggen dat haar kind er niet meer is en niemand zegt ‘dat weet ik al’. Verdomme, als moeder zijnde hoor je je kind niet te overleven.

We zijn er klaar voor. Bij Sint Petrus staan de deuren eigenlijk altijd open. En vandaag hebben we heel wat te bieden. Onze fitnessruimte wordt officieel geopend, door de wethouder en de oud-burgemeester (de zittende burgemeester kon niet). We hebben stands, muziek, springkussen, een grote kabouter waar ranja uitkomt. Aan de inzet zal het niet liggen.

Als ik boven uit de raam bij de fitnessruimte naar beneden kijk zie ik een dweilorkest in de zon gezellige muziek maken. Er zitten mensen op het terras aan een kopje koffie met een petitfourtje. Ineens is daar een mevrouw aan het werk met een loper. Ze is apart gekleed en helpt de mensen die komen letterlijk over de drempel. Het is mooi om te zien. Deze dame is onze Mimakkes. Zij heeft de gave om met weinig woorden contact te maken met mensen die dat niet goed meer kunnen. Het loopt niet storm deze dag maar er is genoeg bedrijvigheid. De teammanagers zijn druk met rondleidingen en het beantwoorden van vragen. De interesse die er is, is gericht en gemeend.

Als we om 17.00 uur alles hebben opgeruimd en samen met alle collega’s en vrijwilligers aan een welverdiende borrel zitten, maken we de balans op. We hebben verschillende kandidaten die willen komen werken, een aantal stagiaires en twee nieuwe vrijwilligers. Een mooie dag!

Een van de eerste dapperen is mevrouw Manders. Ze gymt al twee keer per week en zegt in eerste instantie dat het niets voor haar is. Ik dring toch wat aan: “Hier kun je fietsen zonder dat je haar in de war waait of nat wordt.” Ze gaat overstag. Verder komt mevrouw ten Haaf kijken. Ze wil – net als vroeger – heel graag fietsen. Samen stappen we op en eenmaal op de pedalen, wil ze er niet meer af. Af en toe kijkt ze achterom. Ze heeft daar een apparaat zien staan dat haar ook wel interessant lijkt. Of ze die mag uitproberen? Ik zet de loopband op een laag tempo zodat ze kan wennen. Ik adviseer haar vooral door het grote raam te blijven kijken als ze loopt en niet naar haar voeten. Het bevalt. Ze wil het tempo wel een beetje verhogen. Ondanks de last in haar heup wil ze er toch beweging in houden.

We scoren goed met de fitness. We maakten ongeveer 60 afspraken voor begeleid sporten en nog eens 40 voor sporten zonder begeleiding. Voor mij blijft het sporten vandaag. Vanavond heb ik in St. Joachim en Anna een spelletjesavond en daar ga ik samen met een vrijwilliger tafeltennissen en sjoelen met de bewoners. In begin dacht ik ‘tjee, tafeltenissen’, maar we hebben een paar enthousiaste ping-pongers. En dat op die leeftijd! Zo zie je maar, de wonderen zijn de wereld niet uit. Zou dat het geheim zijn? In beweging blijven en de 100 halen?

Ik sta op. Het moment is weer verbroken en ik ga gauw aan de slag. Mevrouw Dapper is een nieuw hier. Ze is al in de negentig, klein van stuk maar dapper en lichamelijk nog heel gezond. Ze neemt altijd de trap. En als we gaan wandelen houd ze de pas er goed in. Ik heb bewondering voor haar. Ze komt in een vreemde omgeving en als je dan al zo verward bent kan dat veel onrust geven. Of angst. Mevrouw Dapper blijft rustig en in zichzelf. Ze kijkt graag naar buiten en houd van lekker eten.

’s Middags zit aan tafel met Mevrouw van de Zorg. Het is een mooi stel. Ze houden van grapjes en van versjes. En ze zitten boordevol gezegdes en wijsheden. Dus als ik met iets kom dan is er altijd wel iemand die een weerwoord heeft. Ook zitten ze samen versjes op te noemen van vroeger. Ik heb een boekje gevonden van Annie M.G.Smit en dat is een waar succes. Als ik er bij ga zitten en een stukje van voorlees zijn ze enorm in hun schik. Heerlijk, dat keuvelen.

Zelfs voordat ik mijn jas ophang ga ik lezen. Het is er. De rapportage van de arts over haar laatste onderzoek. Ik lees wat ik eigenlijk al wist. Ze gaat het verliezen.

Dat betekent dat we haar nog meer mogen vertroetelen. Nu zonder bang te zijn haar eigenwaarde af te nemen. Bij haar onzekerheid heeft ze veel bevestiging nodig. Het beste is dat we alles van haar overnemen. Het gevolg is dat ze niets meer durft. Het is voor mij een strijd. Natuurlijk wil ik haar helpen, maar ik werk altijd vanuit de optiek dat je zo lang mogelijk dingen zelf moet blijven doen. Steunen en bevestigen dat je het goed doet, maar nog niet overnemen. Nu mag zelfs dat en dat voelt niet goed. Ik ga haar missen, dat weet ik nu al. Deze dame zegt heel direct wat ze ziet en denkt. En heel vaak heeft ze gelijk in haar observaties. Ze ziet mijn zwakke plekken en benoemt ze. Dat is soms heel confronterend. Zeker als ze eerst alles uit de kast haalt om de aandacht te krijgen en je vervolgens raakt in je ziel. Maar ik mag dat wel. Dat directe. Dat je na je werkdag naar huis fietst en beseft: ze heeft gelijk!

Ik ga haar tijd benutten. Ik had al lang met mezelf afgesproken dat ik haar complimenten geef op momenten dat ze lekker op haar gemak zit. Nu mag ik dingetjes voor haar overnemen. Brood smeren, thee inschenken. Nu kan ik nog bij haar gaan zitten. Mevrouw heeft haar strijd gestreden. Het is een hele strijd voor haar geweest.

Sinds september heb ik naast mijn werk in St. Joachim & Anna nog een baan, bij verzorgingshuis Sint Petrus. Samen met Elly en Elly verzorg ik in dit huis het activiteitenaanbod voor de bewoners. En daarbij krijgen we hulp van maar liefst 155 vrijwilligers!

Ik kijk mijn ogen nog steeds uit. Het is zo’n fijne club. Alleen al het binnenkomen is hartverwarmend. En een fans dat ik heb! Al gauw ontdekten ze bij Sint Petrus dat ik stukjes schrijf voor ‘Mijn tijd voor de zorg’. Er zijn zelfs vrijwilligers die mijn stukjes uit de Libelle knippen en op het raam van ons kantoor plakken. Ook de website wordt goed gelezen. Maar ja, nu komt het: Waarom schrijf je niets over ons?

Afijn, een poging. Wat ik afgelopen donderdagavond meemaakte is eigenlijk met geen pen te beschrijven. Sint Petrus nodigde alle vrijwilligers uit voor een kerstdiner. Gekookt door ons eigen keukenteam, geserveerd door de manager, teamcoaches en ons, de dames van de AB. Om 18.00 uur stromen de gasten binnen, ruim 120 stuks. Tafels mooi gedekt. Sfeerverlichting. Menu op een fraai papiertje. Net echt. Het is een avond van verwennerij. Terugkijken. Anekdotes. Huldigingen voor 5 of 12,5 jaar vrijwilligerswerk. Ik heb het als heel bijzonder ervaren. Een hoop warmte, respect en liefde gevoeld van mensen voor medemensen. En datzelfde wens ik iedereen toe voor Kerst. Met een gezond 2011 erbij. Als je het samen draagt, moet het lukken.

De hele ochtend heb ik nog niets gehoord van Vief. En er ligt sneeuw. Ik roep al een aantal keer dat ik tijdens het wandelen naar het werk een paar keer ben uitgegleden door de sneeuw: geen reactie. Intussen heeft Mevrouw Boot stukjes brood verzameld voor de vogels. Dus ik pak alles op en word meteen aan mijn jasje getrokken. Of ik wel even alle sneeuw van tafel veeg! Nou, dat ga ik maar doen dan. Mevrouw Boot staat voor het raam en kijkt of ik me houd aan mijn afspraak. Ik maak een prachtige bal en gooi deze tegen het raam. Mevrouw Boot staat te lachen. Ook Vief kijkt. Ik trek de stoute schoenen aan en neem een sneeuwbal mee naar binnen. Als ik voor Vief sta, zeg ik “Kijk eens wat ik heb, kunt u vangen?” Ze lacht bevestigend. Als ik gooi, schrikt ze, want sneeuw is erg koud. Ze gooit de bal meteen weer terug. Ik hou hem even vast en vraag of ze weet wat het is. Ze denkt even na. “Een sneeuwbal, gooi nog maar eens.” En zo gaat hij een paar keer over en weer.

Gelukkig zie ik bij Mevrouw van de Zorg enige herkenning ontstaan. Ze lacht een beetje en haar ogen staan ondeugend. Maar ze onderneemt niets. We spelen verder met de sneeuw totdat vloer en tafels nat zijn. Dan ga ik maar eens op zoek naar een dweil. Even later komt er iemand binnen en Boot zegt: “Er is hier helemaal niets gebeurd.” Een grote grijns om haar mond.

Pfoe, soms moet je lef hebben om het ijs te breken.

Natuurlijk zijn al onze bewoners nieuwsgierig naar wat Piet allemaal bij zich heeft in die grote zak. Piet haalt een grote standaard tevoorschijn. Een rekstok? Nee, het blijkt een heuse vogelvilla, prachtig.
“Nou dat past mooi op m’n kamer”, zegt mevrouw Boot.
Mevrouw van de Zorg: “Nee hoor, dat moet naar buiten voor de vogels.”
“Ja”, zegt mevrouw Boot, “ik heb ook een vogel en die kan er mooi in.”
Ik leg uit dat er geen muren in de villa zitten en de kanarie er zo uitvliegt. Het is voor buiten.

Na het diner gaan we rond de tafel zitten en zetten het haardvuur aan (op dvd). Het is knus. Om de beurt krijgt ieder een cadeau. Ik zie veel ogen twinkelen. Mevrouw Gruts is zo moe, die maakt het uitpakken van de andere cadeautjes niet meer mee. Mevrouw Knuffel is vooral blij met het cadeaupapier. En Mevrouw van Zutven is zo blij met haar bloemetje dat ze het meteen op haar tafel wil zetten om te kijken of het past. Als alles uitgepakt is en iedereen zit nog na te genieten, komen de kaarten op tafel. De favoriete bezigheid van Vief en Boot. Als ik dan voor ieder een glaasje rode wijn breng is de avond compleet. De wereld om hen heen vergeten. Ik ga met een goed gevoel naar huis en ik weet zeker dat iedereen genoten heeft. En daar gaat het om.

Ik loop te schipperen. Tijdens het eten moet ik natuurlijk meer mensen in de gaten houden en helpen. Als ik eindelijk weer terugkeer bij de logé valt mijn oog op de soepkop van Mevrouw Knuffel. Ik denk wat zit daar nu in? Ik laat het zien aan de logé en zeg: “Het lijkt wel krentenbroodsoep.”
Ze kijkt me onschuldig aan en zegt: “Dat is niet van mij hoor.”
“Nee, dat is de soep van Mevrouw Knuffel, maar het is wel erg dikke soep.” Ik laat het maar zo en vraag of ze de laatste twee stukjes op wil eten. Even later roept ze dat ze alles op heeft. Ik kijk op de tafel en zie op het bord van Mevrouw Gruts twee stukjes krentenbrood liggen. Héla, die had toch een boterham met kaas? Ik kijk onze logé aan en vraag of het heeft gesmaakt. “Ja, het was toch wel lekker.” Een vindingrijk typetje deze dame!

Hoewel het zeker leuke momenten heeft, vindt ik het toch moeilijk om mijn aandacht te verdelen tussen onze mensen en onze extra bewoner. Het is als een gezin waaraan ineens een extra gezinslid is toegevoegd. Dat vraagt niet alleen van ons als zorgmedewerkers extra inspanning, maar ook van de rest van het gezin. We moeten waken dat zorgmedewerkers voldoende lucht houden in hun werk, dat is voor medewerker én cliënt beter.

Naast onze professionals hebben wij een gepensioneerde ‘zuster’ op onze afdeling. Mevrouw van de Zorg heeft onze logé al snel gezien en kennis met haar gemaakt. Elke keer als ze om een zuster roept, geeft Mevrouw van de Zorg het aan ons door.

Het blijkt een succesvol spelletje. Onze logé roept en Mevrouw van de Zorg vliegt. Ze legt ons uit dat we mevrouw niet zo kunnen laten zitten, dat ze naar haar man wil en dat wij dat toch moeten toestaan? Soms leidt het tot boosheid maar wat erger is, verwardheid bij Mevrouw van de Zorg. In haar fase van dementie is ze vergeten dat ze in de zorg heeft gewerkt, maar de kreet ‘zuster!’ activeert een diep geworteld gevoel dat ze nu opnieuw herkent. Ze voelt zich weer zuster. Bijzonder! Alleen moeten wij keer op keer uitleggen dat we niet ieder moment kunnen komen.

Om te voorkomen dat het uit de hand gaat lopen ben ik op een gegeven moment maar eens bij ons dynamische duo gaan zitten. Mevrouw van de Zorg houdt stevig de hand vast van haar ‘patiënt’. Vertederend. Ik vertel Mevrouw van de Zorg dat ik een telefoontje gehad heb van haar broer. Ze kijkt op met een blik van wat-had-hij-te-vertellen. Ik zeg: “Nou, dat vind u misschien niet zo leuk hoor! Hij heeft me uitdrukkelijk gezegd dat ik u niet mag laten zorgen en sjouwen. U bedoelt het goed hoor, maar u bent al met pensioen.”

Volgende keer deel 2

In alle prettige bedrijvigheid in de huiskamer staat er ineens een man in onze huiskamer met een grote tas op zijn rug. “Dat lijkt wel een gitaar”, zegt mevrouw Boot. En jawel, de man opent zijn tas en er verschijnt een mooie gitaar. Wat een verrassing. Ik schenk gauw de koffie in en wacht op wat er komen gaat. Theo (zo heet de man) begint met een mooi rustig liedje en voorzichtig zingen er al wat mensen mee. Mevrouw Vief wil eigenlijk wel meedeinen op de muziek maar durft het nog niet zo goed. Mevrouw Boot is naast de ‘man’ gaan zitten en geniet alleen al van het feit dat ze naast hem zit. Eigenlijk wil ze honderduit vertellen, maar het zingen vindt ze ook mooi.

Ik zit tussen Mevrouw van Veggel en Mevrouw Vief en begin met mijn armen te zwaaien op de maat van de muziek. Op het gezicht van Vief verschijnt een grote glimlach en ze doet vrolijk mee. We zingen allemaal uit volle borst. Ik kijk onopvallend alle mensen even aan. Ze genieten. Zelfs Mevrouw van Veggel die alleen maar met haar lippen beweegt, geniet. Mijnheer en Mevrouw Lasser zijn ondertussen hard aan het nadenken. Mevrouw heeft namelijk een lievelingslied en het zou mooi zijn als we dit kunnen zingen. Alleen komt ze er maar niet op.

Als het tegen twaalven is, besluit Theo te stoppen. Hij pakt zijn tas. Ineens zegt Mevrouw Lasser: “Ik weet het: Droomland, dat vind ik zo mooi.” Ze begint meteen te zingen en iedereen haakt aan. Dus ook de gitaar doet weer mee. Het is een mooi einde. Mevrouw Boot pakt Theo’s arm vast en vraagt: “Wanneer komde weer terug?” Theo belooft weer een keertje terug te komen want hij heeft ook erg genoten. In stilte geef ik mezelf wat gitaarlessen cadeau zo gauw ik wat meer tijd heb. Kan ik op een verloren moment ook eens de gitaar pakken en een paar liedjes zingen. Het kan ook zonder natuurlijk, maar met gitaar is het toch net wat toegankelijker.

Als ik na afloop naast Mevrouw van Veggel sta, zegt ze zachtjes: “Ik ken ze allemaal.” Ik moet even nadenken over wat ze bedoelt. Het meezingen natuurlijk. Ze glimlacht. Ik ook.

Maar als we kijken naar de basis, dan vind ik het niet kloppen. Je wilt toch dat de bewoners hun leven op een aangename en zo normaal mogelijke manier kunnen leven? Maar even naar buiten gaan met een bewoner, dat past nauwelijks in de tijdsplanning. Dat is toch erg? Een mens moet toch leven! De buitenlucht kunnen ruiken. Voelen in wat voor seizoen we zitten. Maar dat staat te boek als ‘activiteiten’ en daar is amper tijd voor. Ik vind het geen activiteiten, maar basisvoorwaarden! Dus prop ik er regelmatig toch een ‘buitenactiviteit’ tussen. Moet ik daarna extra hard lopen om wat er aan werk blijft liggen in te halen. Of werk ik maar weer een uurtje extra. Maar ja, dan heb je wel even een glimlach op zo’n snoet gezien.

Laat ons nu de tijd krijgen om goed voor deze groep ouderen te zorgen; zij hebben niet de tijd meer om te wachten tot we in Nederland eindelijk hebben begrepen dat een mens goede zorg verdient.

Nu draai ik gewoon mee op de afdeling. Geen probleem hoor, je moet nu eenmaal roeien met de riemen die je hebt. En daarbij, het is maar net wat je verstaat onder een activiteit. Als je kijkt naar onze groep is een klein onderdeeltje van de dagelijkse dingen al een activiteit. Het dekken van de tafel, het samen eten, dat zijn hele gewone dingen, maar voor een dementerende, zeker naarmate de aandoening vordert, ligt dat heel anders. Een spel doen of eens een keer een spreekwoordenboek erbij pakken, is al een geweldige ervaring. Ik sta ervan versteld dat dementerenden gezegdes en spreekwoorden zo goed onthouden.

Maar ik snap wel wat de familie bedoelt. Ik zou ook graag meer doen. Samen een appeltaart bakken en praten over hoe dat vroeger ging. Of in dit seizoen, een lekkere pan snert (erwtensoep) maken. Maar de tijd. De tijd doet je de das om. Ik heb me voorgenomen dat iedere keer als er een vrijwilliger is op onze afdeling – en dat is tot nu twee dagen in de week – dat ik dan iets extra’s ga doen. En met dat extra bedoel ik lekker pannenkoeken bakken in plaats van een boterham. Of poffertjes. In het weekend hoort eigenlijk een cake of een taart. Hele basale dingen die heel veel herinnering oproepen bij onze mensen.

Het is te gek voor woorden dat je amper tijd hebt om de mensen te verzorgen op een manier die aansluit bij hun wensen en beleving. Dat je moet leunen op een vrijwilliger!

Volgende keer deel 2

16.45 uur – De eerste familieleden druppelen binnen. Mevrouw Lassen vraagt wat er toch te doen is? Ik leg haar uit dat we samen gaan eten. We houden een High Tea in de serre. “Nou”, zegt mevrouw Boot, “dat klinkt wel Engels. Hoe gaan we daar naar toe dan?”
Ik: “Ik denk met de boot, want Engeland ligt aan de overkant van de zee.”
De dochter van mevrouw Boot: “Maar ik ga met de trein want de boot duurt me te lang.” Mevrouw Boot kijkt haar dochter aan en zegt: “Ja ja, en jij denkt zeker dat die trein over de zee gaat!” Scherp hoor.

Dan komt mijn collega ons halen. Ze ziet er uit als een echte Engelse serveerster. Onze mensen genieten als ze richting serre vertrekken. Daar staan zitjes van vier personen en in het midden een grote tafel met allemaal lekkers. Chocolade, muffins, brownies, sandwiches met zalm of gerookte kip, kleine worstenbroodjes, vers fruit, slagroom, noem het maar op.

Mevrouw Boot gaat veilig achteraan zitten. Gezellig met haar dochter. Mevrouw van de Zorg is aan het redderen. Ze kent eigenlijk niemand van haar feestje. Ik leg uit dat het niet alleen haar feestje is, maar het feestje van iedereen. Heel even houdt ze dit vast, maar na een paar minuten komt ze toch weer vragen waar iedereen is en wie ze allemaal vergeten is. Ze heeft niets geregeld en niets gekookt, terwijl ze altijd kookt voor al haar kennissen en familie. Ze snapt er niets van. Ook Mevrouw van Veggel is in de war. Er is niemand van haar familie. Een van de vrijwilligers gaat samen met haar aan de tafel zitten en probeert haar op haar gemak te stellen. Na tien minuten arriveert haar zoon en is mevrouw helemaal in haar nopjes.

Een jaar. De tijd gaat snel. Wat hebben we toch al veel meegemaakt. Bij een viering als dit komt er een hoop naar boven, het maakt duidelijk hoe het gaat met onze bewoners. Dat is soms pijnlijk en soms goed. Toch is dit een moment in tijd om te koesteren, om even bij stil te staan.

Ik loop haar tegemoet want oh jee, wat is dit spannend. Voor haar omdat ze geen houvast heeft; ze kent het huis en de mensen niet. En voor haar man ook, want op dit plekje gaat zijn vrouw wonen. Hoe zou het voor hem voelen? Vertrouwt hij erop dat we goed zijn voor haar? Zou hij twijfelen of het de goede beslissing is? Of hij zijn vrouw niet beter weer mee naar huis zal nemen?

Mevrouw van Zutven kijkt op, naast haar is een stoel vrij. Ze vindt het leuk als de nieuwe huisgenoot naast haar komt zitten. Mevrouw Boot zit op haar stoel en met de armen over elkaar. Zij vind het ook erg spannend ‘want ja, een nieuwe bewoner en hoe moet dat nu’? Ik weet niet wat er echt in ze omgaat. Maar je voelt het zinderen.

We gaan aan de tafel zitten met koffie en koek. Mevrouw Vief – zo heet ze – kijkt rond, ze is erg emotioneel. Ineens ziet ze Mevrouw Hecht zitten. Een vonk van herkenning: ‘dat is mijn buurvrouw geweest vroeger’. Ze lacht over heel haar gezicht. Mevrouw Vief vertelt over waar ze woonde en ik herken de plek. “Volgens mij heb ik met uw kleindochter op school gezeten”, zeg ik. Nader onderzoek wijst uit dat het een nichtje was. Ze vertelt verder. Over haar huis en haar kippen. Je kunt er eieren kopen. Terwijl Mevrouw van de Zorg belangstellend luistert, staat Mevrouw Boot op en loopt weg, het wordt haar te veel. Mevrouw van Zutven vraagt aan Mevrouw Vief of ze voortaan naast haar wil blijven zitten want ze vindt haar een fijne vriendin.

Dan is het tijd voor het afscheid van haar man. Samen lopen we mee tot aan de voordeur. Ze vindt het moeilijk, huilt. Ik sla een arm om haar heen. Al troostend breng ik haar terug naar de afdeling.

Later dekken we samen de tafel. We zetten oud-Hollandse muziek op van Wim Sonneveld en ‘de motten van Dorus’ en al dansend brengen we borden en bestek in stelling. Ze houdt van dansen en muziek waar je zo lekker op kunt inhaken. “Nou, dat komt helemaal goed, we doen hier eigenlijk allemaal niets liever”, zeg ik. De start is goed. Ze zal zich zeker nog verdrietig voelen, maar we zijn er met zijn allen om er voor te zorgen dat ze een thuis heeft en zich veilig voelt.

KOSTBARE SECONDE

Ik zag
jouw handen open liggen
wijd uiteen gespreid
als een hulpeloos gebaar
Je ogen glansden
stil omhoog
Je volgde een wolk
die langzaam bewoog
Zijn schaduw
deed het licht wijken
Zonnebloemen
zover we konden kijken
Bontgekleurde grote vlinders
dansten om ons heen
Je lachte even
Kostbare seconden
regen zich
als pareltjes aaneen

Nóg liggen je handen open
Nóg omfloerste ogen
in je gezicht
Ik grijp je handen
en vouw ze samen
met de mijne dicht

mooi, toch?

Mevrouw van de Zorg kijkt verschrikt en voelt zich meteen schuldig, maar weet op het zelfde ogenblik niet meer waar het om gaat. Ze kijkt me hulpeloos aan. Ik knipoog en vraag of ze zin heeft om mee naar de markt te gaan. Nou dat heeft ze. Als ik met haar meeloop om haar jas te pakken, ga ik nog even langs Mevrouw Boot. Ik klop aan. Haar vogeltje fluit vief. “Goedemorgen Pietje, en natuurlijk het vrouwtje van Pietje!” Mevrouw Boot glimlacht. Ik vraag of ze na de koffie zin heeft om een rondje te lopen buiten, gewoon lekker de benen strekken. Ze kijkt naar buiten en zegt “Nee, da zoek ik nie.”

Dus ik vertrek met Mevrouw van de Zorg naar de markt. Onderweg merk ik dat het zien en gezien worden erg belangrijk voor haar is. Ze groet iedereen en wie niks terug zegt, krijgt commentaar. Gelukkig horen ze het niet.

Bij de fruitkraam aangekomen zegt de marktkoopman: “Zo: moeder en dochter?” We lachen allebei en Mevrouw van de Zorg zegt meteen: “Ja, skon dochter hè? En kijkt met pretogen naar me. “Ze lijkt op u”, zegt de marktman.
“Nou ja”, zegt mevrouw, “kijk eens goed dan?”
We hebben schik. Ik bestel bananen, sinaasappels, kiwi en druiven zonder pit. Mevrouw kijkt me aan en vraagt hoe we dit allemaal naar huis gaan brengen. “Dat stoppen in de limousine die u bij u heeft!” Terwijl ik afreken en me omdraai om terug te lopen is mevrouw ineens weg. Ik zie haar iets verderop met haar rollator op het terras staan praten. Ik loop naar haar toe maar ze heeft geen oog voor me. Haar gesprekspartners zijn enkele gastdames die haar van het huis kennen. Na wat gezellig gebabbel gaan we naar huis. Mevrouw is moe en heeft geen oog meer voor de voorbijgangers.

Als we thuis de jas ophangen zegt ze tevreden dat een lekkere frisse neus heeft en veel bekende mensen heeft ontmoet. Aan tafel vallen haar ogen dicht. Haar koffie wordt koud. Waarschijnlijk beleeft ze het avontuur nog een keer.

Haar kamer is alweer bezet. Een man. Eindelijk een man. Een vrij jonge man nog, 70 jaar. De heer is erg in zichzelf gekeerd. We hebben overlegd waar hij voorlopig gaat zitten aan de tafel in de huiskamer. Normaal doen we dit onder begeleiding. Mensen moeten zich veilig voelen en kunnen staan en gaan waar ze willen. Maar deze man is daar niet zo mee bezig.
Onze bewoners zijn zich ervan bewust dat er een nieuwe bewoner is. Je merkt het aan alles. Mevrouw van de Zorg gaat op verkenning uit, ze probeert contact met hem te krijgen. Het valt niet mee.
Tijdens het eten help ik hem, maar hij kan het zelf wel zegt hij, en eet eigenlijk niets. Zijn medicijnen neemt hij niet allemaal in. Ik zit een tijdje bij hem en als de verzorger aan tafel staat en vraagt of hij zijn pil in wil nemen, reageert hij niet. Terwijl de verzorger verder loopt, kijkt de heer met één oog naar haar. Ik buig me naar hem toe en zeg zachtjes: “Als u het andere oog ook open doet, zie je haar veel beter.” Hij draait zijn hoofd naar mij toe en er verschijnt een glimlach, heel even, ja ik heb hem gevangen die glimlach, en de heer verdwijnt weer in zijn stilte.

Het gaat niet goed met hem, hij krijgt koorts en komt niet meer uit bed. De arts stuurt hem voor onderzoek naar het ziekenhuis. De familie heeft gelukkig veel met hem en de arts gepraat. Wat moet je als hij zijn eten en medicijnen weigert? Moet je hem dwingen? De familie is het er over eens: nee. We blijven aanbieden en als de heer wil drinken of eten, is dat prima. Maar het is zijn keuze. Ik heb fijne gesprekken gehad met de familie over de situatie en de keuze. Er heerst nu vrede, rust, berusting. Ook de heer ligt heerlijk in zijn bed. Hij wordt goed verzorgd, er is altijd iemand bij hem, hij is zo ontspannen. Deze weg is niet iedereen gegeven. Natuurlijk wil je je vader, man, opa zo lang mogelijk bij je houden. Toch moet je respect hebben voor zijn keuze. Ik vind het heel bijzonder dat je als gezin deze menselijke keuze kunt respecteren en je eigen overlevingsdrang negeert.

Versterven kan onderdeel van een normaal stervensproces zijn. In dat proces is steeds minder behoefte aan eten en drinken. Het lichaam vraagt er niet meer om, of stoot het zelfs af. Versterven kan ook een bewuste keuze zijn. Door het lichaam vocht en voedsel te onthouden, gaat het de eigen, resterende voorraden aanspreken totdat het uitgedroogd is. Afhankelijk van de conditie, sterft een terminale patiënt zo meestal binnen een à twee weken.

’s Middags komt er een koor zingen. Mevrouw Meiske heeft zich er verschrikkelijk op verheugd, kon er niet van slapen vannacht. En nu op het uur U, snurkt ze als een grote. Mevrouw Boot vertrouwt het niet helemaal en elke keer als ik koffie voor iemand ga halen, kijkt ze me na en wijst met haar vinger dat ik moet gaan zitten. Als ik dan eindelijk zit zegt ze: “Als je nu nog eens gaat ga ik naar huis.” Mevrouw van de Zorg kijkt een beetje om zich heen: “Er komt een koor zingen, maar moet ik dan niet mee zingen? Want ik zit ook in een koor!” Ik leg haar uit dat we vakantie hebben en dat we alleen maar hoeven te genieten en meezingen zonder op te treden.

Mevrouw Boot is helemaal in haar hum. Ieder liedje dat ze kent zingt ze mee. Nou neem van mij aan, ze kende het hele repertoire! Op een gegeven moment tikt ze me aan en zegt: “Kijk eens onder de tafel. Ziedde gij mijn voet? Die gaat mooi mee op de maat van de muziek.” Even later gaan ook haar handen de lucht in en zingt ze met haar hele lijf mee. Ondertussen is Mevrouw Meiske wakker geworden en begint hardop te lachen als ze Mevrouw Boot ziet genieten. Wat heerlijk is het toch. De koorleden genieten ook want elke keer als de dirigent ze vraagt of ze klaar zijn dan zegt Mevrouw Boot: “Ben er kloar vur.” Dus vraagt de dirigent ook steeds maar aan mevrouw of ze er klaar voor is.

Het is geweldig dat we zo’n week kunnen meemaken en ik wil mijn complimenten overbrengen aan al de vrijwilligers. Gouden hulpen! Ze komen iedere keer opdraven, werken hard en brengen de mensen een onvergetelijke tijd. Petje af hoor! En bedankt!

De dagen erop blijft Mevrouw Boot vertellen over haar ongelukje. De aandacht van iedereen is leuk, maar je merkt dat ze overprikkeld raakt. Steeds vaker gaat ze naar haar appartement. Op zich vind ik het heel knap ze ervoor kiest om de drukte uit de weg te gaan. Ze voelt zich niet goed met dat ‘ding’ om haar arm. Ze slaapt slecht en is overdag te moe om het allemaal aan te kunnen. Vandaag is ze het zat. Ze houdt het niet meer uit op haar kamer. Ze heeft postgevat in de gang met het gevolg dat andere cliënten die daar normaal zitten ook geprikkeld raken, want nu zit mopperpot Boot er ineens bij.

Als ik haar weer zie zitten, vraag ik of ze mee de soep gaat halen, een mooie afleiding. Ze kijkt me boos aan en zegt: “Ik zit hier op die dokter te wachten en als ik hem zie, nou dan gaat er wat gebeuren.” Wow, wat een verwardheid zie ik bij haar. Ik pak een stoel en ga erbij zitten. Het verband zit haar meer dan dwars. Ze heeft er al stukjes afgetrokken. ‘Allemaal onzin, er is niks aan de hand’. Samen overleggen we wat te doen. We besluiten om de arts te bellen en te kijken wat er mogelijk is. “Weet je wat ik ga doen?” zegt Mevrouw Boot. En voordat ik in kan grijpen, legt ze haar arm over de stoelleuning, zo dat het gips tegen de stoelrand schuift, trekt aan haar arm en het gips vliegt eraf. Haar gezicht een en al triomf. Ik sta perplex. Het gips, haar opluchting, de verlossing. Maar dit is natuurlijk niet goed. Ik vraag of het pijn doet. Ze zwaait demonstratief haar armen door de lucht en is helemaal gelukkig. Tsja, daar sta je dan. Ik stel nog voor het gips er weer om te doen, maar daar is geen denken aan.

Opnieuw een telefoontje naar de dokter. De arts kan er nu niet veel meer aan doen. Telefoontje drie gaat naar de familie. Die zijn boos. Ze zit toch niet voor niets bij ons. Wij moeten erop letten… Ik snap het wel. Dinsdag krijgt het verhaal een vervolg met een nieuwe afspraak bij de dokter. Ik ben benieuwd. Ik hoop dat ze rekening houden met het ziektebeeld van Mevrouw Boot, met de onrust die het haar brengt.

Ondertussen komt Mevrouw van Veggel de huiskamer binnen. Ik verwelkom haar en vraag hoe het met haar gaat. Meteen denk ik, oeps, niet de juiste vraag. Als je dit vraagt, antwoordt ze altijd dat het slecht gaat. Dus ik zeg er snel achteraan dat ze er goed uitziet. Helaas. “Nou, dat is mooi niet, ik zie er helemaal niet goed uit”, kaatst het terug. Mevrouw van de Zorg kijkt afwezig in het rond. Tjee, wat gaat het snel met sommige mensen.

Even later vraagt Mevrouw Veggel om haar melk. Mevrouw van de Zorg kijkt onder haar plakje kaas en zegt: “Hier ligt hij niet”. Ik twijfel of ze het echt niet weet of dat het een grapje is. Mevrouw Boot vindt het allemaal maar niks. Ze moppert op Mevrouw van Veggel die steeds naar de bekende weg vraagt en “Mevrouw van de Zorg doet net of ze niks meer weet”! Ik wil het wel uitleggen maar weet ook dat het geen zin heeft. Wat Mevrouw Boot zegt is ZO en niet anders. Ik gooi het over een andere boeg en vertel dat ik naar Spanje ben geweest met vakantie en heerlijk weer heb gehad. “Oh”, vraagt mevrouw Boot, “heb je Sinterklaas ook gezien?” Nee, die heb ik niet gezien. Ze kijkt me bedenkelijk aan en zegt dan ineens: “Hoe kan het zijn dat jij zo bruin wordt en Sinterklaas is kei wit?”
“Ik denk dat hij zich goed insmeert en misschien alleen ‘s avonds buiten komt.”
“Zwarte pieten heb je daar zeker wel zat gezien?”
“Ja, die heb ik toevallig een gezien op de camping, die was ook al op zoek naar Sinterklaas.”

Ik heb een rondje extra gefietst naar huis zodat ik het even kon laten bezinken. Het is weer heerlijk om op je werk te zijn maar wat is het toch een verschrikkelijke ziekte, dementie.

Ben ik iemand?
Ben ik niemand?

Wie ben ik,
of wat ben ik?

Twee minuten
sta ik zo te kijken
wil ik wel
op iemand lijken
met drieënzeventig jaren
rimpelig
en witte haren.

Dan zie ik dat ik glimlach
want ach,
ik ben helemaal
geen vrouw van stand
maar wel degelijk
iemand.

Mezelf.

Ik wil graag dingen van haar overnemen, maar als ze dat in de gaten heeft, gaat ze meteen over tot het volgende ‘dat ze niet meer kan’. Vooral de ochtenden zijn daardoor zwaar. Op gang komen. Het ritme van de dag pakken. Ik merk dat ze wat later op de dag veel beter te benaderen is. Dan heeft ze wat meer rust en kun je haar aanraken zonder dat ze je meteen vastpakt en niet meer loslaat.

Ze vertelt me dat ze het zo fijn vindt als ik tijd voor haar neem. Als we samen over vroeger kunnen praten. Ik ben blij dat ik die tijd af en toe kan bieden. Ook voor mijn eigen gevoel en beeld van haar. Zien dat ze niet alleen lastig is, maar ook fijne momenten beleeft. Voor veel collega’s in de zorg is het een stuk moeilijker om die tijd te nemen. Als er iets even niet lukt, roept er weer een ander die hulp nodig heeft. Ik hoop dat er ruimte blijft als ons nieuwe kabinet straks de volgende bezuinigingen gaat afkondigen. Je kunt niet alles functioneel bekijken. Ieder mens heeft zijn ritme en dingen werken nu eenmaal beter als je rekening kunt houden met het ritme van de ander. Je moet de juiste momenten kunnen benutten, dat is voor iedereen prettiger.

Ik zet koffie en pak de tafellakens. Terwijl ik naar de tafels loop hoor ik een Engelse Wals. Een goed moment om een dansje in te zetten. Mevrouw Boot tovert een glimlach op haar gezicht en gaat staan. Ze heeft vroeger veel gedanst zegt ze en ze vind het heerlijk. Ik zet het geluid wat harder en vraag haar ten dans. Nu ben ik niet zo bedreven in het walsen, dus dat is lachen. Mijn collega dekt ondertussen de tafel op de maat van de muziek.

Mevrouw Gruts komt binnen en begint prompt te lachen. “Oh, wat heb ik dat veel gedaan. In de tent. Eerst werken en dan dansen. Waar is de tijd gebleven.” Al snel zit bijna iedereen aan tafel en genieten we van de muziek. Ik schakel over naar wat Oud-Hollandse deuntjes. Terwijl ik Mevrouw Opgeruimd haar bordje brintapap met suiker geef, zing ik zachtjes mee met de muziek. Mevrouw Boot stoot me aan en zegt “Als ik nu op mijn kamer zou zitten dan zong ik mee.” Ik: “Dat komt dan goed uit want hier zingen we ook, alleen in mijn eentje durf ik het niet zo goed.” Dan gaat het hek van de dam: we zingen het ene lied na het andere mee. Zelfs Mevrouw Best – die erg in zichzelf is gekeerd – zingt stukjes mee. Het gevolg is dat we om half elf de ontbijttafel nog moeten afruimen en al weer aan de koffie toe zijn. En het was nog wel mijn bedoeling om cake te bakken.

Na het ontbijt gaan we lekker buiten zitten en deze en gene zingen nog een mopje. Mevrouw van de Zorg zit te genieten maar praat weinig. Ik vraag haar waarom ze zo stil is. “Nou”, zegt ze: “als jullie gesprekken worsten waren, dan aten we nooit ham!” Ik schiet in de lach: een mooie nieuwe wijsheid van mevrouw. Het was een heerlijke ochtend.

Ik moet zeggen, hij pakt het meteen goed op. Hij begint aan de vloer, alle dames doen goed hun benen omhoog als hij met de wisser onder de tafel en stoelen dweilt. “Dat is meteen onze gymnastiek”, zegt Mevrouw Trots. Mijn collega komt eens kijken wat er toch te doen is in de huiskamer. Even later zegt hij: “Ik ken die man ergens van. Hij heeft een bekend gezicht.”

Als de huiskamer gedaan is vertrekken ze naar de appartementen. Mevrouw Boot vertelt nog dat haar appartement niet hoeft, want dat doet ze altijd zelf. De man kijkt haar met bewondering aan, want ze is toch wel op leeftijd. Na een klein half uurtje komt hij terug met een briefje. Hij vraagt wie mevrouw van Zutphen is. Iedereen kijkt naar mij. Ik vertel hem dat hij de vrouw met het blauwe vestje moet hebben. Ik kijk mee, want ik weet wat er komen gaat.

De man stapt op Mevrouw van Zutphen af en vertelt wat hij allemaal heeft gedaan. Nu heeft hij een handtekening nodig, voor de declaratie. “Ja”, zegt Mevrouw van Zutphen, “maar ik zie het niet en ik kan echt niet meer schrijven hoor!” De man zegt dat een krabbeltje ook wel volstaat, en mevrouw lacht en zet een krabbeltje op het papier. Nou, hij krijgt van mij de complimenten. Dit is heel moeilijk voor haar, ze moet haar handtekening zetten wat al ingewikkeld is en daarbij begrijpt ze echt niet waarvoor het is. Ze is vast behoorlijk onder de indruk.

Ik hoop dat deze grote ‘skone’ man vaker komt. Het heeft ons de hele ochtend bezig gehouden, ook omdat hij zo bekend voorkomt. Ik ga eens op onderzoek uit want ik ben echt niet nieuwsgierig, maar wil wel alles heeeeeel graag weten. De dame van de huishoudelijke dienst werpt licht op de zaak. Ze hebben bij de Raad van Bestuur kenbaar gemaakt grote moeite te hebben om binnen de gestelde tijd goed werk te leveren. En de bestuurders meteen uitgenodigd om eens een dag mee te komen draaien. Vandaag dus. Ben benieuwd hoe onze grote, skone man het heeft ervaren.

De dames van de huishoudelijke dienst hebben het erg druk en onze mensen willen toch wel graag naar buiten kijken. Dan maar zelf aan de slag. Ik zet de terrasdeur open en ga op zoek naar een harde bezem. Druk met het verplaatsen van stoelen en tafels komt al gauw Mevrouw van de Zorg achter me aan: “Hedde nog ene bezum voor mij?”
Ik: “Nou, ik wil de mijne wel afgeven hoor!”
Maar we lopen samen naar het werkhok en vinden daar nog een bezem. We gaan samen aan de gang. Gezellig kletsen en vegen. Wat ligt er toch een troep. Mevrouw van de Zorg staat achter me. Ze leunt op haar bezemsteel en de andere hand heeft ze in haar zij. Ze roept me en vraagt of we ook ‘schaft’ hebben. Natuurlijk hebben we schaft. Ik haal een lekker koud drankje en we zetten ons neer op een bankje in de tuin.

Al gauw raken we in gesprek. Haar broer heeft een boerderij en daar is ze vol lof over. Ik vertel haar dat Piet heeft gezegd dat we goed voor u moeten zorgen, want ‘ons Roos heeft ook altijd goed voor ons gezorgd!’ Mevrouw schiet even vol en ik vind het fijn dat haar broer zo om haar geeft.
“Ja”, zegt ze “onze Piet heeft het met mij wel eens gehad over dood gaan. Wat ik zou willen als ik het allemaal niet meer weet, of als ik bijvoorbeeld erg ziek ben. Ik weet niet meer wat ik gezegd heb, maar onze Piet heeft alles opgeschreven.”
“Nou, dat is mooi, dan hoeft u zich daar geen zorgen meer over te maken.”
“Dat is waar, en nu weer aan de gang want de ramen moeten ook nog!” zegt Mevrouw van de Zorg.
Terwijl ik de ramen was, zit mevrouw in de zon op een schoon terras. Haar ogen zijn dicht. Heerlijk van die kleine gesprekjes. Zo ongedwongen, recht uit het hart.

“Wat moet ik aan als ik naar de koningin ga?”, vraagt ze. Uw beste kleren natuurlijk. We zoeken samen naar een passende outfit in haar kast. Na even zeg ik: “Ik weet niet wat u er van vindt, maar wat u nu aan heeft is eigenlijk het mooiste wat u heeft.” Voor de spiegel draaiend is ze het eigenlijk wel met me eens. Kom op, zeg ik, dan gaan we een boterham eten, want anders vallen we nog flauw als we bij de koningin staan. Mevrouw van de Zorg is de bus al snel vergeten. We hebben een leuke ochtend, we kijken tv en zijn trots op onze voetballers.

Dan komt Mevrouw Boot binnen, nog een sportliefhebber. Ze mist net het voetballen, maar schuift graag aan voor de Tour. Ineens springt ze overeind en roept: “Dat is hem, dat is hem, dat is lang geleden”. Ik kijk op en zie het peloton voorbij komen. Mevrouw Boot prikt met haar vinger naar de tv en wijst een wielrenner aan. “Ja, die ken ik. Dat is mijn fietsmaat, met hem heb ik heel Frankrijk doorgefietst.” Vol verwondering kijken we op. Heeft u die berg helemaal opgefietst? Ze knikt ja en haar hele gezicht lacht even een heel gelukkig moment. “Och och, wat leuk om hem weer te zien. Ja, ik ken hem heel goed. En de fiets heb ik nog hoor! Die staat bij mijn dochter. Alleen fiets ik niet meer zo goed.”

Samen praten we over de tijd dat we allemaal goed in sporten waren. Het was een gezellige ochtend vol beroemdheden.

“Gatverpielekes, daar ga ik niet naar toe”, zegt mevrouw Knuffel met een glimlach. Maar haar ogen blijven dicht. Ik vraag of ze haar luikjes open wil doen, maar ze zegt: “Nee., is veel te heet, het is veel mooier aan deze kant.” Ik streel nog even haar hand en arm. Ze heeft een grote glimlach op haar gezicht. Ik vraag of ze wil eten en vooral drinken want dat is erg belangrijk deze dagen. Samen eten we de boterham op. Met gesloten ogen.

We hebben een mooie tuin bij ons huis en een fijn terras. Ik heb de deuren opengezet, iets wat niet zomaar kan, er zijn altijd mensen die het koud hebben. Tijdens mijn koffiepauze ga ik buiten zitten met een kopje koffie, en zoetjesaan wordt ik gevolgd door wat bewoners. Gezellig. Al gauw zit bijna iedereen buiten. Zelfs mevrouw Best – snel geprikkeld door geluiden – ligt in de rolstoel te genieten. Er wordt flink gepraat onderling over het voetballen vanavond. Gaat Nederland naar de finale? Ik vraag aan mevrouw Boot of ze vanavond een lekker glaasje bier lust. “Nou”, zegt mevrouw Meiske, “ik lust wel een donker biertje.” Mevrouw Boot stemt in. Mevrouw Trots gaat voor een glaasje rode wijn. Ik spreek af dat ik het in de koelkast zet en in de agenda schrijf ik: ‘vanavond voetbal met een biertje’.

We fietsen door de straat waar ze woonde en werkte. Zelf zegt ze dat ze nooit gewerkt heeft, maar gehobbyd. Ik noem de straatnaam tegenover haar oude huis, maar erg gebeurt niets, mevrouw herkent het niet. Jammer, ben toch te laat gegaan. We fietsen verder langs koeien in de wei. Steken een paar keer de rivier de Aa over. Heerlijk.

“We zijn alleen de broodjes vergeten”, zegt mevrouw.

Als we terug zijn, zitten we tevreden en wel op het terras. Als iemand vraagt waar ze geweest is, antwoordt Mevrouw van de Zorg: “Geweest? Ben ik weg geweest? Nee hoor, heb de hele tijd hier gezeten, maar als je gaat, ga ik wel mee hoor.” Ik weet dat ze genoten heeft van het tochtje, jammer dat ze het zelf niet meer weet. Maar het moment was goed en de volgende keer neem ik broodjes mee.

Even later komt Dochter van Zutphen binnen. Ze vraagt aan me hoe met met haar moeder gaat. Als we verder praten vertelt ze dat ze het moeilijk heeft met de toestand van haar moeder. Want moeder krijgt steeds meer probleempjes en is heel emotioneel waar het bepaalde kleding betreft. Dochter van Zutphen is in tweestrijd. Moet ze de kleren die pijnlijke herinneringen weghalen, of juist niet? Dat pakje wat ze droeg op vaders begrafenis? Zomaar weghalen, zonder overleg?
Ik snap de tweestrijd wel. Ik leg haar uit dat dementerenden zintuiglijke ervaringen vaak het langste onthouden en dat de gevoelens die daarbij horen diepgeworteld zijn in het geheugen. Je kunt je afvragen wat de kleding meer oproept, verdrietige gevoelens of positieve herinneringen. We praten nog even verder tot Moeder van Zutphen haar dochter in de gaten krijgt.

Als later dochterlief weer naar huis gaat, komt ze nog even bij me langs. Ze geeft me een hand en bedankt me hartelijk voor de uitleg. Ze heeft haar besluit genomen. Ha, dat voelt goed. Dit zijn momenten waarop ik blij ben dat ik even de tijd kan nemen. Je draagt zorg voor je cliënten, maar daar hoort de zorg van familie ook een beetje bij, want samen moeten we verder.

Het is natuurlijk verschrikkelijk als een mens wordt mishandeld. Dat mag en kan niet. Maar schieten we er iets mee op om een blacklist aan te maken? Wat helpt het om een zware straf op dit soort zaken te zetten? Ik denk dat het beter is om de oorzaak van dit probleem aan te pakken, te kijken hoe het komt dat dit gebeurt en daar tijd, geld en energie in te steken. Mensen die in de zorg werken zijn ook gewoon mensen. Ze hebben hun beperkingen maar zeker ook hun kwaliteiten. Wat denk je dat er gebeurt in een fabriek waar 60 mensen werken en waar eigenlijk werk is voor wel 100 mensen? Daar ligt de werkdruk hoog en neem van mij aan dat daar ook fouten worden gemaakt.

Een fout in de productie of een fout tijdens het verzorgen van mensen is een wezenlijk verschil. Dat snap ik ook. Maar kunnen we dan niet eens eindelijk het probleem aanpakken? In plaats van altijd maar met het vingertje wijzen? En ridicule straffen uit gaan delen?

Misschien moeten we ieder mens verplicht stage laten lopen in de zorg, in plaats van de dienstplicht. Zodat ieder mens ervaart hoe het is om te zorgen voor medemensen die dat zelf niet meer kunnen. Prent in het achterhoofd dat je zelf ook ooit in deze situatie terecht kunt komen. En dat we moeten knokken voor voldoende middelen in de zorg, zodat onze medemensen een waardig bestaan hebben.

Het is zo gemakkelijk om met fouten te scoren. Er gaat heel veel goed in de zorg. En daar wordt nauwelijks iets mee gedaan. Maak het maar eens zichtbaar – zoals hier op Mijn tijd voor de zorg – daar kunnen anderen wat van leren.

Als je vader of moeder voor je ogen verandert is dat heel onwezenlijk. Familieleden van dementerenden hebben het vaak erg moeilijk. Je ziet je papa of mama de grip op het leven verliezen. Zichzelf verliezen. En dat terwijl je beeld is dat je ouders altijd voor je zullen zorgen. Dat je altijd bij ze terecht kunt. In ieder gezin komt er een punt dat de rollen beginnen om te draaien. Als ouders oud worden, zullen hun kinderen meer voor ze gaan zorgen. Dat heeft impact. De kwetsbaarheid van de mens komt aan het licht. Bij kinderen waarvan de ouder dementeert, gaat dit veel verder. Je moet veel dagelijkse taken overnemen. Goed op je vader of moeder letten en er ondertussen aan zien te wennen dat zijn of haar persoonlijkheid sterk verandert.

Het is een proces dat heel pijnlijk kan zijn. Je ziet de dementerende kampen met verwarring en verdriet. In het begin beseft deze zelf heel goed dat hij/zij steeds meer dingen vergeet. Als ik een afspraak vergeet of mijn autosleutels kwijt ben, dan raak ik al een beetje in paniek. Mensen met dementie moeten hier continu mee omgaan. Willen vaak de buitenwereld niet laten zien hoe erg het is. Wringen zich in allerlei bochten om alles te verbloemen. Met veel bravoure, door overdreven te reageren of overal een grap van te maken. Maar ook door zichzelf terug te trekken en zo min mogelijk te communiceren. Het ergste wat je kunt overkomen is toch jezelf verliezen?

Hoe welkom is dan die troostende schouder. Hoe fijn is het dat je iemand tegen komt die je begrijpt en die naar je luistert en je verder op weg helpt. Die de tijd neemt voor jou waardoor je onrust of verdriet wordt erkend en je je gevoel van waardigheid behoudt.

Even later sta ik samen met Mevrouw van de Zorg aan de afwas. Als we zo aan het rommelen zijn, vraag ik of de pan niet te zwaar is. Ze kijkt me beledigd aan en zegt: “Mevrouw ik heb spierballen als kinderkontjes, alleen niet zo vies!”
Als na de afwas de koffie pruttelt, komt mevrouw Boot met veel bravoure binnenlopen. Zo zegt ze: “Ik heb een ander gehad vanmorgen. Ja. Da was toch fijn. Die mag elke dag wel komen om me wakker te maken.
“Heeft u een ander gehad? Dat begrijp ik niet. Bent u soms vreemdgegaan?”
Ze schiet in de lach: “Nee joh. Ik ben vanmorgen door een man gewassen en aangekleed. En die kan het goed. En hij is gezellig. Ik heb gezegd dat hij elke dag wel mag komen. Kei goed.”
“Moest u daar niet aan wennen dan, een man?”
“Nee hoor, kei leuke man. Niks wennen. Waarom? Hij doet het erg goed.”
En daar komt onze leerling net aangelopen. Ik vertel hem natuurlijk meteen dat hij de complimenten krijgt van Mevrouw Boot. En ze heeft gelijk. Er zijn veel te weinig mannen in de ouderenzorg. En dat is juist zo goed. Je krijgt eens andere praat en een andere kijk op de dingen.

Het is goed om weer terug te zijn.

Wie mijn stem krijgt op 9 juni, weet ik nog niet. Zo ben ik heel benieuwd of er een partij is die aan de slag wil gaan met het imago van de zorg. We hebben straks een hoop arbeidskrachten nodig. Ik hoor er maar weinig over. Terwijl het heel relevant is. De werkdruk in de zorg stijgt, het salaris groeit niet mee. Je hebt onregelmatige diensten, moet werken op feestdagen. Ik denk dat er best veel mensen zijn die goed bij de zorg passen, maar die gezien de beloning, het salaris en de voorwaarden, kiezen voor het bedrijfsleven. En dat snap ik best.

Gelukkig hoor ik de politici steeds weer zeggen dat de hard werkende mens moet worden beloond. Maar naarmate het debat vordert, wordt mij duidelijk wat ze eigenlijk bedoelen met de hard werkende mens. Dat is niet de vuilnisman, fabrieksmedewerker of bouwvakker, dat zijn de mensen met een jaarsalaris waar ik alleen maar van kan dromen. Ah, ik snap het al, deze mensen moeten natuurlijk heel hard werken om het geld op te krijgen!

Het ziet er maar slecht uit. En dan heb ik nog niet eens te klagen, ik ben gezond en heb werk. Hoe moet het met degenen die afhankelijk zijn van de maatschappij? Het ergste stukje vond ik op het moment dat Groen Links uit de doeken deed wat er werkelijk bedoeld wordt met de  plannen van de VVD. In eerste instantie dacht ik: nou ja we moeten allemaal inleveren, iedereen naar rato en als er dan zo’n nuchtere dame van Groen Links zit en zo’n alerte Brabantse SP’er, dan zal het wel goed komen. Maar ja, waar kunnen we van op aan? Doen ze wat ze beloven? Zie nu weer met de PVDA, nu willen ze weer wel helpen in Afghanistan. Gelukkig heb ik veel verstand van belevingsgerichte zorg!

gebogen lopen
als een rietstengel
geknakt
je geest
nog het meest
door ziekte gepakt

Je wilt blijven staan
en niet gebroken
ten ondergaan

Samen lopen
tussen het ruisend riet
leun op mij maatje
want ik ben sterk
ik zing voor jou
een bruisend lied
dat we ondanks het verdriet
rechtop blijven staan
en niet
geknakt
ten onder gaan.

Tsja, ik was geraakt door dit gedicht. Soms moet je niet meer zeggen.

Wat fijn als je gevangene bent en geen patiënt, afhankelijk van de zorg. Want in de zorg komt het niet zo snel voor dat de overheid even bijlegt als er behoefte is aan nieuwe apparatuur. Hier staan de zaken er iets anders voor. Het gaat om mensen die hulp nodig hebben, een beetje aandacht en wat manieren om zichzelf te vermaken. Zeg maar levensbehoeften te vervullen. Nee! roept de overheid dan: hier kunnen we best bezuinigen.

Eigenlijk kun je er als hulpbehoevend mens beter voor zorgen dat ze je oppakken voor een delict. Alstublieft: hulp bij ongemakken, mooie kamer voor je alleen, tv’tje erbij, leuke activiteiten en in het weekend mag je naar huis. Oh, je wilt tussendoor een keer naar buiten om te winkelen? Geen probleem, sturen we iemand met je mee.

Volgend nieuwsbericht: […tbs-er die uit winkelen ging met een begeleider heeft in de HEMA een mes gekocht en een ..-jarige vrouw in haar nek gestoken …].

Sorry hoor, ik snap het niet meer. Ik begrijp dat mensen die in de gevangenis zitten ook hun rechten hebben en hun wensen. Maar moeten die nu kost wat kost gehonoreerd worden? Terwijl er aan de andere kant hulpbehoevenden, die daar niet voor gekozen hebben, nauwelijks in de eerste levensbehoeften worden voorzien? Het moet niet gekker worden in Nederland.

Potverdorie, verkeerde aanpak. Ik ga meteen achter haar aan. Mevrouw zit inmiddels aan haar tafel te huilen. Ik vraag of ik bij haar mag komen zitten en bied mijn excuses aan. Ze kijkt me aan en zegt: “Ik weet het niet meer, ik wil dood.”.
Ik schrik en sla een arm om haar heen. “Is het zo erg?”
“Ja”, huilt ze, “ik weet niets meer. Ik wil naar mijn moeder. Ik ben alles kwijt. Ik ben zo verdrietig, ik wil gewoon dood.”
Ik zeg haar dat ik het wel begrijp: “Het valt ook niet mee als u altijd zelfstandig woonde en werkte en voor iedereen klaarstond. En nu vergeet u alles, dat moet u veel verdriet geven.” Ze vertelt me wat ze voelt en doormaakt. Ik probeer haar te troosten en haar het gevoel te geven dat ze alles kan zeggen, dat het veilig is. Na een poosje vraag ik of ze het fijn vindt om even alleen te zijn.

Tien minuten later kom ik met twee kopjes koffie en een koekje bij haar binnen. Haar ogen zijn rood van het huilen, maar de gedachten zijn weg. Ze kijkt me blij aan en vraagt: “Vanwaar deze eer om hier koffie te komen drinken?” Ik lach en zeg: “Ik dacht laat ik eens even bij mijn vriendin op de koffie gaan!”

Als ik opnieuw achter de computer zit om over haar emotionele toestand te rapporteren, blijkt dat ook andere disciplines met mevrouw bezig zijn geweest. Er is een onderzoekje gedaan en mevrouw heeft nu medicatie gekregen tegen depressie. Gelukkig gaat het al snel weer goed met m’n vriendin en zetten we samen de boel weer op z’n kop. En kan ze beter tegen de opmerkingen van Mevrouw Meiske. Hoera voor het systeem.

Om de anderen te beschermen neem ik Mevrouw Meiske mee naar haar appartement. Ik heb er al vaak met haar over gehad. Ze is dan overprikkeld en krijgt weer rust op haar kamer, maar bij mij voelt het niet goed. Natuurlijk is het soms nodig om de bewoners te beschermen, ze beginnen te huilen of gaan rondjes lopen en zijn erg van streek. Maar als ik deze vrouw weghaal uit de huiskamer, voelt dat toch als een armoedige oplossing. Gelukkig praten we er altijd over. Ik spreek steeds af na tien minuten terug te komen. In het begin moest ze vaak lachen als ik weer in haar appartement kwam. Dan schetterde ze: “Jij bent lekker boos hè? Dat zie ik wel!” Nu weet ze beter. Ze zegt dat ze het fijn vindt dat ik deze stappen onderneem. Mevrouw Meiske kan zichzelf niet afremmen, dat lijkt me zo’n machteloos gevoel.

Hoe pak ik dit nu handig aan, denk ik bij mezelf. Laat ik het maar gewoon bespreken deze keer. Dus ik zeg haar dat ik naast dit lekkere ontbijtje ook nog een pilletje heb.
“Oh, nee, dat wil ik niet hoor”, roept Mevrouw Best meteen.
Ik pak haar hand en vraag hoe het komt dat ze haar pillen niet wil innemen.
“Het is vergif! Jullie willen mij vergiftigen!”
“Oei”, zeg ik, “het is wel een mooi roze pilletje hoor, van de huisarts gekregen, dat lijkt me toch geen vergif?”
“Nee zeg, ken jij hem dan?” houdt Mevrouw Best af.
“Ja,” zeg ik. “En mevrouw, denkt u nu echt dat ik u wil vergiftigen? Terwijl ik zo’n lekker eitje heb voor u heb? Weet u wat, ik geef u het pilletje met een stukje ei en een slokje melk, dan gaan we eens kijken of het lukt.”
“Oké,” klinkt het tot mijn grote verbazing. En zo gezegd, zo gedaan. “Wat ben ik trots op u dat u zo’n groot tablet ineens inslikt.” Ze knijpt in mijn hand en zegt: “Goed hè, van mij?”

We eten het eitje met smaak op en kletsen nog een beetje samen. Pfoe, dat liep gesmeerd.

Ik probeer een beetje te sturen. Inderdaad hebben we op zaterdagavond een mis in huis, maar die is gewoon om 19.00 uur. Ondertussen is Mevrouw van de Zorg ook gealarmeerd en zegt: “Nou nou, we hoeven toch niet zo te mopperen tegen elkaar?” Waarop mevrouw Boot prompt opstaat en boos wegloopt, de twee oudjes ontdaan achterlatend. Ik grijp niet in. In ieder gezin is wel eens wat, en het hoeft niet altijd koek en ei te zijn. Terwijl ik verderga met tafel dekken, zoekt ieder zijn plekje in de huiskamer. Ik heb heerlijke broodjes en een gekookt eitje.

Als Mevrouw Boot terugkomt is er bij haar geen vuiltje meer aan de lucht. Wel herhaalt ze steeds dat er vannacht zo’n herrie was en dat ze weinig heeft geslapen. Mevrouw van Zutven kiest voor zekerheid en zegt dat ze het geluid ook hoorde. Mevrouw Best is het een beetje beu. Ze heeft trek en wil wel een eitje. Na een tijdje begint iedereen het verhaal van Mevrouw Boot een beetje zat te worden. Ineens dondert mevrouw Best: “Als iedereen nu eens naar huis gaat dan kan ik naar bed. Nee, er wordt geen koffie meer geschonken! Ik ben moe en wil naar bed.” Nou daar is niemand het mee eens en het groepje morrelt wat.

Even later breng ik Mevrouw Best naar haar appartement. Ik zet een muziekje op, leg een dekentje over haar heen en kantel haar rolstoel. “Dank je”, zegt ze “gelukkig is iedereen naar huis. Het was zo druk en dat alleen om die lange man.” Als ik terug ben in de huiskamer pak ik het boek jeugdherinneringen en begin er een stukje uit voor te lezen. Binnen enkele seconden is iedereen weer terug in zijn tijd.

Ik glimlach en zeg: “Wat lief dat u daar bezorgd over bent. Kent u Mevrouw van de Zorg toevallig? U weet wel, die aardige mevrouw die mij altijd en overal mee helpt. Die voor iedereen een goed woordje heeft en zo positief in het leven staat.” Ik loop met haar op naar haar appartement, terwijl ze me bedenkelijk aankijkt. Als we voor haar deur staan wijs ik: “Kijk deze mooie lieve vrouw is jarig vandaag.”
Ze kijkt naar de foto van zichzelf en begint te lachen: “Het is vandaag dus 8 maart?” Voordat ik de kans krijg om haar te feliciteren, pakt ze me vast en geeft me een dikke zoen. “Hè”, zegt ze “wat ben ik opgelucht.”
Dan moeten we snel gaan ontbijten, want zo komt de familie op bezoek.

‘s Avonds zijn we terug in het appartement van Mevrouw van de Zorg. Ze heeft genoten vandaag, maar is nu doodop. Ik vraag of ze wat druiven wil, kan ze die lekker in haar luie stoel opeten. Terwijl ik de rozen in de vaas zet, komt ze naast me staan en trekt zo een rozenknop van een steel af. Ik kijk haar aan en vraag wat ze er mee wil gaan doen. ‘Opeten natuurlijk’ is het antwoord.
“Kom maar, zeg ik snel, “dan was ik ze even.” Ik pak de rozenknop, rommel wat en geef haar het schaaltje met druiven terug. Maar Mevrouw van de Zorg heeft het door: “Goh, ik dacht dat dit de druiven waren, wil ik me daar toch een roos opeten?” Ik schiet in de lach: “U ziet toch ook alles hè!”

Later, als mijn dienst erop zit, loop ik door de gang. Ineens vliegt de deur van Mevrouw van de Zorg open. Daar staat ze dan. Slaap in de ogen, haren die alle kanten op pieken, pyjamabroek tot de borst opgetrokken, als een grote kleuter die je wel kunt opvreten. Iemand heeft haar geroepen, zegt ze, ze moet iemand helpen. Ik knuffel haar en loop met haar de kamer in. Blijf nog even bij haar op bed zitten. Ze heeft die nacht heerlijk geslapen gelukkig.

… We concluderen dat een dagje uit er voorlopig niet inzit. De bewoners kijken bedrukt. Ik voel me zelf ook een beetje teleurgesteld, want ik had er wel zin in. Maar ja, regels zijn regels…

Mevrouw Bakker haalt me uit mijn gedachte en zegt: “Nou, ik hoef nergens naar toe, ik wil alleen een spiegelei met spek”.
“Ja”, zeg ik, “dat weet ik, en ik wil het u ook wel geven, maar de protocollen en de HACCP hè. De salmonella bacterie. Als u er ziek van wordt, heb ik het gedaan. En dat is het niet waard.
“Nou ik vind van wel”, zegt mevrouw Bakker “Ik ben toch zeker oud en wijs genoeg om dat zelf te beslissen? Kon ik het zelf maar doen op mijn kamer!”
Op de kamer mag HELEMAAL niet worden gebakken of gekookt. Dan komt er nog eens een extra pakket regels bovenop; brandveiligheid, controle van de voeding, enzovoort. Mevrouw Bakker is erg teleurgesteld. Ze wilde dat ze nog thuis woonde. Het is soms zo moeilijk, het risico dat ze – tegen alle regels – zelf een eitje gaat bakken is aanwezig. Maar stel nu dat ik denk ik doe het gewoon. Eén keertje. Tsja, het blijft natuurlijk niet bij een keertje. En een keertje pakt het verkeerd uit. Staat er met grote koppen in de krant ‘ZORG NEGEERT PROTOCOLLEN. VROUW VAN 91 OVERLIJDT NA ETEN VAN SALMONELLA-EI’. Dan krijg je heel Nederland over je heen, met ‘hoe haalt ze het in d’r hoofd’. En dan daarbij, ik zou de rest van mijn leven last hebben van mijn geweten terwijl ik eigenlijk alleen maar de wens van deze mevrouw wilde vervullen. Kunt u daar mee leven? Dus met de broodmaaltijd bak ik natuurlijk een ei, maar geen `snotei` zoals zij dat noemt.

Eigenlijk moeten we het gewoon een keertje doen. Maar dat kan niet zomaar. Alle rolstoelen moeten nagekeken zijn en voorzien van een goedkeuring. Mantelzorgers (als we er genoeg kunnen vinden) moeten in het bezit zijn van een ‘certificaat rolstoelrijden’. Eigen vervoer mag niet, dus een taxibus. Misschien kunnen we familieleden vragen om mee te gaan? Dan besparen we een hoop kosten. Want dat is het grootse probleem. De kosten van het personeel dat mee moet. Je kunt je cliënten niet zomaar op pad sturen met een activiteitenbegeleider en een verzorgende. Dat is onverantwoord. De zorg moet goed geregeld zijn. In ieder geval moet er een verpleegkundige mee, want wij mogen geen medicijnen geven. En verder? Als er iets gebeurt met iemand? Een extra auto voor als er calamiteiten zijn met de taxi? Ik moet de map met regels en protocollen maar eens stevig napluizen als we een draaiboekje maken.

Natuurlijk is het goed dat er regels zijn voor de veiligheid, maar soms zou je willen dat je van tevoren wist dat alles goed zal verlopen…

Ondertussen heeft mevrouw Knuffel de hele mand leeggehaald en hebben wij de koffie en cake op. We concluderen dat een dagje uit er voorlopig niet inzit. De bewoners kijken bedrukt. Ik voel me zelf ook een beetje teleurgesteld, want ik had er wel zin in. Maar ja, regels zijn regels. We duiken nog een keer in onze reminiscentiemand en halen wat herinneringen op. Maar de teleurstelling laat zich moeilijk verdrijven. Morgen ga ik kijken wat er kan. En ondertussen zorg ik voor een mooie natuurfilm en neem ik mijn hond mee naar de afdeling: die is dol op aaien en cake.

We lopen over van ideeën voor activiteiten. Maar wat vinden onze cliënten er eigenlijk van? Uit ervaring weten we dat een enquête niet werkt. Dat papiertje leggen ze weg en dan weten we nog niets. Daarom organiseren we een activiteitenmarkt. Zo kunnen de bewoners kennismaken met onze (vernieuwende) ideeën.

Aan de voorbereiding zal het niet liggen vandaag. Het huis is goed gevuld met activiteitenkramen, alle voorzien van posters en flyers met extra tekst en uitleg. En naast de traditionele activiteiten zoals schilderen, heemkunde, bloemschikken, filmavonden en leesclub, gaan ook wij met onze tijd mee. Er is veel belangstelling voor de demonstraties met de braintrainer. De mensen vinden het belangrijk om hun hersenen te blijven prikkelen. ‘We willen niet achter raken hoor!’ Ik neem de cliënten van mijn afdeling mee. Ze vinden de braintrainer erg leuk. Ook de wii zien ze wel zitten, maar er zijn te veel handelingen en dat gaat niet allemaal tegelijk. Jammer. Gelukkig hebben we nog koersballen, spelletjesavonden, kienen en gym in de aanbieding. Die laatste is erg belangrijk, we bieden volop bewegingsactiviteiten aan voor de cliënten. Zo kunnen ze na het diner kennismaken met yoga. Ik verbaas me over hoeveel mensen er op afkomen. Een bewoonster van 91 sprak me vanochtend aan met de vraag of ik haar wel echt zou ophalen voor de yoga, want dat deed ze al 30 jaar. Gisterenavond had ze nog geoefend. Dus ik vraag: “Wat heeft u dan gedaan?” Ze zei: “Ik ben op de grond gaan liggen en heb mijn benen achter mijn hoofd gebracht. Maar het gaat niet meer zo makkelijk als ik een paar jaar geleden nog kon.” De vrouw is 91, ik moet nog maar zien of ik het voor elkaar krijg! Afijn, de les begint. We doen yoga op een stoel, niet op een matje. Sommige cliënten vallen bij de ontspanningsoefening in slaap. En er zijn een paar cliënten in een rolstoel die geweldig meedoen.

Alles bij elkaar is de dag zeer geslaagd. Ons team heeft zijn kwaliteiten laten zien. En we hebben de tijd gehad om eens een praatje te maken met een heleboel cliënten om te proeven waar hun interesses liggen. Tenslotte zoekt iedereen een prettige invulling van de dag.

En dan daarbij te bedenken dat het vaak voorkomt, dat de euthanasiewens wordt veroorzaakt door afhankelijkheid. Mensen/patiënten die op latere leeftijd of door ziekte zo afhankelijk zijn geworden van de maatschappij, dat ze er liever uit stappen. Dan moet er toch ergens in de regering een belletje gaan rinkelen. Nee, niet het belletje ‘dat kunnen ze zelf niet beslissen’, maar het belletje ‘we doen iets niet goed, mensen gaan liever dood dan dat ze door ons worden verzorgd’. Die bellen moeten allang rinkelen.

Ik zit gelukkig niet in de regering, en ik heb de oplossing ook niet. Maar zoals het nu gaat, is het niet goed. We maken alles stuk waar generaties voor ons voor vochten. Als je zeventig bent, houd je niet op een mens te zijn!

Op weg naar huis denk ik aan het plezier dat we hadden en het verdriet dat we samen deelden. De Kleine Heer had een zwaar leven. Toen hij net bij ons kwam wonen, zat hij vol boosheid. Hij moest ontzettend veel verwerken. Voor mijn gevoel heb ik hem de gelegenheid gegeven om zijn gevoelens te uiten en zijn verdriet te delen. De laatste tijd was hij niet verdrietig, integendeel. Ik herinner me nog een prachtig moment net voor hij ziek werd.

Na een lunch zit ik aan de computer en komt De Kleine Heer met zijn rollator bij me staan. Hij draait het ding om en gaat er op zitten. Hij kijkt me aan en zet zich af met zijn voeten. Rolt zachtjes naar achteren. Ik schrik een beetje en zeg dat dit gevaarlijk kan zijn, hij zou kunnen vallen! Hij lacht, nee hoor en rolt weer vooruit. Dat gaat hem goed af. Zijn ogen schitteren. Hij vraagt me iets, maar ik kan hem niet goed verstaan dus rol ik op mijn stoel naar hem toe. Hij wil wel een wedstrijdje doen. Ondertussen is Mevrouw van de Zorg erbij komen staan en die heeft schik. Ze ziet ook de schittering in zijn ogen. Al gauw hebben we het over kattenkwaad uithalen. Ik zeg tegen De Kleine Heer: “Daar weet mevrouw van de Zorg alles van. Die kon op haar vierde al slootje springen. Ze nam een aanloop en sprong zo midden in de sloot. Het deed haar niks.” De Kleine Heer ligt helemaal in een deuk. Wat gezellig zo dingen van vroeger ophalen. Gelukkig heeft Mevrouw van de Zorg een wending gegeven aan onze uitdaging. Want ik denk dat ik er anders niet onderuit gekomen was.

Het is vreemd, zo’n afscheid middenin een feest.

Het is carnaval. Het is feest. We zijn niet langer Veghel, maar Vudel. Zo heet het koninkrijk dat uit twee dorpen bestaat, Veghel en Uden, tijdens de carnaval. In huis houden we een verkiezing voor onze eigen huisprins of -prinses. Uiteindelijk valt de keuze op een prins. Deze hijsen we in feesttenue en schitterend aangekleed mag hij de echte Prins Carnaval (van Veghel) met zijn gevolg ontvangen. Ook krijgen enkele mensen een onderscheiding. Eigenlijk verdient iedereen wel een lintje, maar ja, dan is het niet meer speciaal. Het is gezellig. We dansen, met of zonder rollator. Enkele van de meest dappere bewoners mogen naar de carnavalsmiddag buitenshuis. We zingen en zetten onze zorgen opzij. We gaan in polonaise naar bed. Het is heerlijk. Maar het brengt naderhand ook zo veel onrust. Alaaf.

Een activiteitenbegeleider is opgeleid als Sociaal Pedagogisch Werker, met als extra vak Activiteitenbegeleiding. Dat betekent dat ik niet vier jaar naar school ging om te leren plakken en knippen. Ik heb geleerd om zorgplannen te schrijven, omgangsadviezen voor zorgdisciplines, om te denken in mogelijkheden, om cliënten te prikkelen en stimuleren. Mijn doel is de zelfstandigheid van de cliënten te vergroten of behouden. Dat doe je door structuur aan te bieden, geheugentrainingen te geven, te praten. Plakken, knippen, muziek en spelletjes zijn slechts middelen.

Het begrijpen, volgen en het ondersteunen van iemand die verblijft op een psychogeriatrische afdeling, vraagt van de zorgverleners dat ze op de hoogte zijn van belangrijke gebeurtenissen uit het leven van de dementerende. Zo kun je als het ware deelgenoot worden van zijn/haar persoonlijke geschiedenis.

Dat kun je toepassen bij de verzorging, en is vaak heel eenvoudig. Zo hadden we een vrouw die ’s nachts veel wakker was en dan begon te roepen. Zij zit de hele dag in een rolstoel, ziet ontzettend slecht en is dus afhankelijk van iedereen. Uit haar levensloop blijkt dat ze al vroeg weduwe werd en heel zelfstandig was. Dus ik stel voor aan de verzorgers om bij het naar bed brengen, de pieper af te geven en de tijd te nemen. Bij haar op het bed te gaan zitten en eens te vragen hoe haar dag was en of ze fijne dingen heeft meegemaakt. Zomaar 5 of 10 minuten extra. Ze is die nacht maar één keer wakker geweest.

Ik vind het een noodzaak om op deze manier met zorg om te gaan. En het leuke is dat ik me verder ga scholen. Om collega’s te kunnen leren belevingsgericht te werken.

Als Mevrouw Opstand gegeten heeft ruim ik de tafel af. De korstjes brood die iedereen laat liggen, doe ik op een bord en loop naar buiten. De hele week wil ik al sneeuw mee naar binnen nemen. Gewoon uit baldadigheid. Ik gok het er op. Doe een hoopje sneeuw op het lege bord en ga naar binnen. Ik zet het bord voor de neus van Mevrouw Van de Zorg, die is altijd in voor geintjes. Ze kijkt me aan met pretoogjes.
- Wat is dat?
Wat denk je, sneeuw!
- Mag ik?
Wat bent u toch netjes. Doen!
Ze pakt een beetje sneeuw en gooit een sneeuwbal naar me.
Mag ik het nu terug doen?
Ik pak een beetje sneeuw en stop het achter in haar nek. Ze lacht. Heerlijk. De vloer is inmiddels nat en ik ga de sneeuw snel opdoen, voordat er ongelukken gebeuren. “Hebben we meteen gymnastiek gehad!”, roep ik ondertussen. “En gewassen ook mee passant”, zegt mevrouw Boot die op een afstandje staat te kijken. Ik vraag of ze ook wat sneeuw wil. Dat wil ze niet, want haar zoon komt zo. Het loopt al tegen 12 uur. Ik vraag haar of ze zich misschien in de dag vergist heeft. Ze kijkt me aan zegt: “Het is toch zondag vandaag?” Nee, het is zaterdag. “Oh, dan heb ik me in de dag vergist.” Prompt gaat ze gezellig bij de rest zitten. Hopelijk is haar zoon morgen echt jarig.

Mevrouw Van Boven komt op onze afdeling (zij woont elders in ons huis) en samen met Mevrouw Van de Zorg gaan we naar de kamer waar hij opgebaard ligt. De laatste dagen had Mijnheer Van Boven een bezorgde blik. Nu lijkt hij veel jonger en ontspannen. Haast glimlachend. Mevrouw Van de Zorg heeft tranen. Na een tijdje gaan we samen weer naar buiten. Ze pakt mijn hand vast en zegt: “Ik voel me zo verdrietig, maar ik weet niet waarom.” Ik vertel haar wat er gebeurd is.

Een paar dagen later gaan we met een paar collega’s naar de begrafenis. De Kleine Heer wil graag mee, maar is veel te emotioneel en blijft op het laatst toch maar thuis. Mevrouw Van de Zorg gaat wel mee.

De kerk zit vol. Het koor zingt. Omdat ik niet weet of Mevrouw Van de Zorg het volhoudt, zitten we een beetje achterin. Ze zingt mee. In het Latijn en zonder tekst. De mensen die voor ons zitten, kijken om en lachen naar elkaar. En nog eens. Ik neem me voor dat als ze weer omkijken, ik ze vraag of er iets mis is. Maar het gebeurt niet meer. Als we de communie hebben gehaald, gaat mevrouw zachter lopen. Ik raak haar schouder aan en ze glimlacht naar me. Na de mis lopen we naar buiten. Ik voel me ondanks het verdriet gelukzalig. De mis paste bij hem. Buiten zegt Mevrouw Van de Zorg: “Ik weet niet voor wie deze mis was, maar ik heb hem wel een eindje op weg gedragen naar de hemel”, ze pakt mijn arm en zet de pas erin. Op naar de koffie.

Als we na het ontbijt koffie drinken, roept Mevrouw Meiske dat ze er een lange vinger bij wil. Mijnheer Van Boven krijgt er ook één. Hij kijkt ernaar, legt hem tussen neus en zijn bovenlip en roept: “Da’s ’n goeie.” Daarna steekt hij de lange vinger in zijn mondhoek en vraagt om een vuurtje. Het valt niemand op dat hij een heerlijk sigaartje aan het roken is.

Dan is er tijd voor een boodschap. Ik neem mevrouw Boot mee naar het winkeltje. Daar aangekomen nodigen de buren ons uit voor een kopje koffie. Gezellig natuurlijk. We brengen snel de boodschappen naar huis en togen samen met de Mevrouw Van de Zorg en mevrouw Meiske weer naar de buren. We zingen liedjes tijdens de koffie. Terwijl we door het ‘groen-groen-groen-knolle-knolle-land’ huppelen, stuiten we ineens op het woord ‘verdroten’. Omdat niemand weet wat het betekent, zoeken we het op met Google. Resultaat: voltooid verleden toekomende tijd (vvtt) van ‘verdrieten’.

Om twaalf uur moeten we weer thuis zijn. Op de terugweg zingen we nog steeds, ‘daar was laatst een meisje loos’. Ze horen ons van verre aankomen. De verdrietige sfeer van de vroege ochtend is gelukkig omgeslagen in een vrolijke lunch. De Kleine Heer eet nog niet mee, maar zijn koorts is toch een beetje gezakt. Zou het aan onze zangkunst liggen?

Dat zal ik voor de liefhebbers even toelichten (anderen kunnen het verhaal vervolgen in de volgende alinea). Dementie bestaat uit vier fases. De eerste is de bedreigde fase; in deze fase ervaart iemand dat hij meer dingen vergeet dan gewoonlijk. De tweede fase is de verdwaalde fase, hier vergeet de persoon alle recente gebeurtenissen, maar dingen van vroeger weet hij nog heel goed. Dan volgt de ‘verborgen ik’ fase: de persoon weet sommige dingen van vroeger niet meer, sluit zich af van prikkels en richt zich op een ander. De laatste fase heet ‘verzonken ik’; in deze fase raakt iemand helemaal in zichzelf gekeerd en is zich niet of nauwelijks bewust van de buitenwereld.

Goed, terug naar de heren. Het valt vandaag niet mee om contact te leggen met Mijnheer Van Boven. En de fysiotherapeut wil toch echt graag een eindje met hem lopen. Ze vraagt al een aantal keer of hij wil gaan staan. Dan staat De Kleine Heer plotseling op en gaat weer zitten. Dit herhaalt hij een paar keer. Ik vraag hem of er iets aan de hand is, maar hij kijkt alleen naar zijn tafelgenoot. Steeds opnieuw herhaalt De Kleine Heer opstaan en weer zitten. Het kost hem zichtbaar moeite, maar hij blijft ermee bezig. Totdat Mijnheer Van Boven ineens opstaat. De Kleine Heer tovert een grote glimlach op zijn gezicht. Pas dan begrijp ik wat hij heeft gedaan.

Wat is de mens toch bijzonder. Hier kunnen we zoveel uit leren. De les die ik eruit haal is: meer gebarentaal inzetten. Dat heb ik de afgelopen week meteen maar eens even uitgeprobeerd. Naast mijn gewone gesprek met de bewoners maak ik stevig gebruik van gebaren. En het werkt!

“Lieverd waar denk je aan?”
Waarop mevrouw Knuffel een grote glimlach op haar gezicht tovert en zegt:
“Lief elventulpje… ja, jij.”
“Ik?”
“Ja, jij.”
“Dank je wel”, zeg ik, “dat klinkt lief.”
“Die zijn ook erg lief en jij bent er een van, een elventulpje”, ze doet haar ogen open en geeft me een dikke zoen.
Nou, dan kan je Kerst niet meer stuk zeg ik je. Elventulpje.

Ik heb gewerkt deze Kerst. Ook heerlijk hoor. Geen vergaderingen of besprekingen, gewoon lekker op het gemak koffie drinken met een kerstkrans. Samen zingen. De tafel gezellig gedekt. Kaarsjes, een glaasje wijn. Het eten was voortreffelijk, maar veel te veel. Mevrouw van de Zorg vraagt: “Hoeveel dagen mogen we erover doen om het op te krijgen?”

’s Middags na het rusten zitten we gezellig rond de openhaard. Dat wil zeggen: een vuur op een dvd. Maar wel een goede. Verschillende mensen vragen of het vuur wat lager mag, zo warm hebben ze het gekregen. We drinken koffie bij de haard en dan komen de gesprekjes vanzelf los. Voor onze mensen is Kerst een leuke, maar ook een verdrietige tijd. Ik merk dat ze in deze tijd op zoek gaan naar hun ouders. Ze zijn verdrietig want ze missen hun ouderlijk huis, het gezin van toen. En in hun beleving is nu, toen! En dat brengt veel verdriet met zich mee.

Ik ga mee in hun beleving en laat ze vertellen hoe het toen was. Wil ze het gevoel geven dat zij ertoe doen. Genieten van het gevoel van geborgenheid en wijsheid dat ze proberen over te brengen, want ik weet niets van hun kinderjaren. Gelukkig vertellen ze volop. Vullen elkaar aan. Begrijpen elkaar. Heel mooi om te zien en te ervaren.

Ik heb genoten deze Kerst.

Vertellen, ja dat kan ik wel. Vertellen over gevoel, respect, de medemens met al zijn levensverhalen, fijne momenten maar ook tekortkomingen. Dat vind ik boeiend. De mens achter de cliënt, daar gaat het om. Maar dat zijn de dingen die – als we niet uitkijken – kunnen gaan verdwijnen in de zorg. En juist die aandacht voor de mens maakt het vak ‘zorgen’ zo bijzonder.

Via deze site kan ik iets gaan betekenen voor de zorg. Ik ga er iets van maken de komende tijd en gelukkig krijg ik daarbij hulp van een redacteur. Ik wil laten zien dat de kleine dingen van het leven van grote betekenis zijn. Overal gebeurt het en iedereen betekent iets, maar je moet het wel zien.

Een klein gebaar
Een bloem, een hand
Een groet als teken van
Verbondenheid!
Zijn zulke kleine dingen
Die doen zo ontzettend goed.

Een fijne kerst en een gezond, gelukkig en kleurrijk 2010.