Als ‘Master in Diversiteitsmanagement’ had ik de mogelijkheid de theoretische kant van dit onderwerp te bestuderen. De resultaten zijn verbluffend. Alles wat de theorie zegt, zie je in de praktijk terug. Het vertrek van bevlogen kartrekkers maakt dat plannen in duigen vallen. Iedere leider begint namelijk opnieuw met het vormen van een referentiekader en dat kost tijd. Ervaringen uit het verleden blijven daarbij vaak onbenut, de continuïteit is niet gewaarborgd en resultaten blijven uit. Tevens is de innovatieruimte beperkt en de weerstand aanzienlijk. Processen stagneren dan en de echte die-hards, die in de praktijk bevlogen bezig zijn, branden op en haken af. Dat is dodelijk voor het diversiteitsbeleid en dodelijk voor het menselijk kapitaal (excuses voor deze weemoedigheid).

Toch zijn er ook successen op lokaal niveau. De vele doelgroepen die hun weg weten te vinden naar Jonker Frans bieden troost. Zoals ouderen die zinvolle dagbesteding ervaren op een manier die bij hen past. Realisatie van ‘zorg met respect voor alle culturen’ is gewoon een proces van jaren….

Radjin en ik reizen in een gezelschap van veertien personen. Deze keer zijn er veel mensen bij die iets te maken hebben met de zorg. Een GGZ-psycholoog, een fysiotherapeut, een ambulant verpleegkundige uit de zorg voor verstandelijk gehandicapten, een sociaal verpleegkundige en ondergetekende. Het is een leuke groep; we hebben veel plezier met elkaar.

Opvallend in deze Midden-Amerikaanse landen zijn de talrijke bedelende ouderen. Met of zonder rollator versperren ze de weg bij kerken en pleinen. De meesten zien er slecht uit en hebben het duidelijk moeilijk. Toch geef ik normaliter nooit geld aan bedelaars. Ik ga wel een gesprek met ze aan. En als mensen daarin aangeven dat ze honger hebben, bied ik ze een maaltijd aan.

Zo ook vanmorgen. We waren net bezig aan ons ontbijtje toen Juan, de lijmsnuiver, langs kwam. Hij wees betekenisvol naar zijn maagstreek. Radjin bood hem twee boterhammen aan met een gebakken ei, ham en kaas. Juan pakte ze gretig aan en begon te eten. Ineens merkte hij dat er champignons tussen zaten. Die lust hij kennelijk niet, want meteen daarna zagen we hem droge boterhammen eten.

Tja, dat is een heel ander beeld dan wat we gewend zijn vanuit de Nederlandse ouderenzorg. Veel mensen in Midden-Amerika zijn verslaafd. De meesten aan lijm. Bijzonder triest. Natuurlijk zien we ook veel mooie dingen, zoals de prachtige natuur en de aardige bevolking. Daar genieten we met volle teugen van. Maar het beeld van Juan blijft ook hangen. En dat is vanzelfsprekend allesbehalve genieten…

Als manager van een zorginstelling die zelf ook net een inspectiebezoek achter de rug heeft, weet ik precies wat voor spanningen dit met zich meebrengt. Alle ogen zijn op je gericht en de mensen uit je organisatie lopen de hele dag gespannen rond. Bovendien gaat het natuurlijk niet alleen om de controle van de vastgestelde protocollen, maar juist om de mensen die deze regels in de praktijk moeten uitvoeren.

En daar zit hem nu juist de crux. Want heeft iedereen wel dezelfde leerervaringen meegenomen uit alle scholings- en trainingsmomenten? En passen ze die vervolgens op een goede manier toe in de dagelijkse zorgverlening? In ieder geval is het HWW-zorg wél gelukt om haar kwaliteit goed neer te zetten.

Nou collega’s, gefeliciteerd! Ik vind het echte klasse wat een team van nieuwe professionals in korte tijd voor elkaar heeft weten te boksen. Petje af! En nu op weg naar een goede borging van het beleid.

En natuurlijk zie ik dat als een kans om de belangen van ouderen onder de aandacht te brengen bij onze dienders. Want weten ze wel hoe belangrijk veiligheid is voor ouderen als je verlies van functies hebt? Wat er in mensen omgaat als er weinig zekerheden meer zijn in het leven om op terug te vallen? Je mobiliteit is niet meer optimaal. Je ogen laten je in de steek. En dan kun je ook nog je pincode niet meer onthouden. Het is zomaar een greep uit de gespreksonderwerpen aan de verschillende tafels. Voor mij was het in ieder geval een geweldige ervaring.

En het kon niet op, want in de middag was er ook nog een open dag voor Chinese ouderen. Zo’n honderd senioren kwamen langs bij Jonker Frans om te praten over hun behoeftes en zorgvragen. En hoe we die samen met hen kunnen omzetten in een passend zorgaanbod. Lieve, integere ouderen die het niet meer zelf rooien… Daar neem ik graag de tijd voor. Ze gaan me aan het hart.

De schrijver, Jack van Hoek uit Eindhoven, maakt zijn excuses omdat hij in de Volkskrant van een week eerder (13 november) een brief plaatste met als titel ‘Zijn afscheid viel me zwaar’. Deze brief zou verkeerd zijn geïnterpreteerd en was onderwerp van gesprek bij Zembla en Brandpunt. Dat laatste ontdekte hij pas toen een kennis belde met de vraag wie er was overleden.

Een bizar verhaal! Zeker omdat meneer Van Hoek dit stuk schreef in zijn boosheid over de gang van zaken in sommige verpleeghuizen. Het gaat over zijn ‘makker’, die een eind aan zijn leven heeft gemaakt omdat hij urenlang in zijn ontlasting moest zitten en niet werd gewassen. Naar ik nu begrijp, was dit een hypothetisch verhaal. Die ‘makker’ was hij namelijk zelf. Met zijn brief wilde hij alleen maar aangeven hoe hij zou hebben gereageerd als dit hem was overkomen. En dat spijt hem nu.

Door gebruik te maken van de media heeft meneer Van Hoek zijn punt gemaakt. En wie is er weer het kind van de rekening? De zorg. Nogmaals: misselijkmakend en weerzinwekkend.

Bedankt meneer Van Hoek.

Tijden veranderen
Bewaar de gedachte.
Neem de tijd
Voor jou en de jouwen.

Elk uurtje is een zegen
Leer, luister en verenig.
Neem de tijd voor elkaar
Maak je belofte waar.

Mijn Tijd voor de Zorg
Kan ook de jouwe zijn.

Het regeerakkoord kleedt chronisch zieken en AWBZ-zorg uit. Cliënten krijgen geen vergoeding meer voor rollators (daarover heb ik al eerder mijn ongenoegen uitgesproken) en voor de eerste vijf fysiotherapeutische behandelingen, de zorgtoeslag daalt, de zorgpremie stijgt, dagbesteding en begeleiding worden overgeheveld naar de Wmo. Ook de eigen bijdrage voor langdurige zorg gaat omhoog. Een sigaar uit eigen doos dus, dat miljard extra voor de zorg. Wat heb je aan meer personeel – als dat al beschikbaar zou zijn – als er geen cliënten meer zijn? Als mensen hun broodnodige zorg niet meer kunnen bekostigen?

‘Zelfmanagement en eigen verantwoordelijkheid’ is het credo van de overheid. Het gevolg is dat de lat tot professionele zorg nóg hoger komt te liggen en dat kwetsbare ouderen nóg meer aan hun lot worden overgelaten. Met alle gevolgen van dien. Dat is een aanfluiting voor onze fatsoenlijke zorgstaat. Zo garanderen we geen toegankelijkheid van zorg.

Tegen electoraal Nederland kan ik alleen maar zeggen: “Doe ons dit alstublieft niet aan!”.

“Iedereen kan hier kwaliteitsinformatie, kwaliteitsonderzoeken en informatie van derden melden”, menen beide organisaties. “Maar daarvoor hadden we toch de normen verantwoorde zorg?”, hoor ik u al zeggen.

Marktwerking viert hoogtij. Iedereen kan ongecensureerd en ongefundeerd zijn mening geven. Neem nu de secretaresse die niet wilde deugen en waarvan je afscheid moest nemen. Zij kan ongestraft ‘wraak’ nemen en de waardering van je instelling omlaag halen. Regelmatig lees ik dat ex-medewerkers restaurants via internet teisteren om nog even hun gram te halen. Soms zelfs met desastreuze gevolgen voor hardwerkende ondernemers die het uiteindelijk niet redden. Lang leve de democratie!

De initiatiefnemers van zorgkaartnederland.nl geven aan dat hun website géén platform is voor ongefundeerde kritiek en beledigingen. Ze willen géén ruimte bieden aan hetzes. Maar dat is nu precies wat er gebeurt. Worden de berichten op hun inhoud getoetst? Hoe zit het met hoor en wederhoor? En waar bevinden zich die kwaliteitsonderzoeken en die kwaliteitsinformatie? Ik heb niks kunnen vinden.

Het is bekend dat mensen die tevreden zijn over de zorg, dat duidelijk maken met een doos gebak of een complimentje. En dat is helemaal prima. Ze laten niet snel berichtjes achter op het internet. Sterker nog, ze hebben lang niet altijd internet. Plaaggeesten pakken het jammer genoeg anders aan. Zij laten het echt wel weten als ze het ergens niet mee eens zijn. En daar zaten we nu net niet op te wachten in de zorg!

Tijd voor een goed gesprek met mijn vriend Chan, hoogleraar in Leiden. Chan is niet alleen mijn sparringpartner, hij houdt me ook graag een spiegel voor. En authentiek als ik ben: het lukt hem altijd mij te doorgronden.

“Waarom houdt dit me bezig?”, vraag ik.
“Waarschijnlijk omdat je tot de ‘feeling types’ behoort. Jij bent de Moeder Teresa in de zorg”, antwoordt Chan.
Ik ben zeker geen ‘thinking type’. Een Einstein. De meeste managers zijn dat wel, maar ik dus niet. Een ‘feeling type’ toont compassie voor de cliënt en hanteert de menselijke maat.

Chan attendeert mij op het boek van Fred Lee: ‘If Disney ran your hospital’. In dit boek propageert Lee het nieuwe empathisch denken in de zorg. Hij denkt dat de menselijke maat verloren is gegaan in onze drang naar efficiency.
“Daar zit wat in”, zeg ik. “Maar hoe breng ik daarin nu verandering?”
“Door de perceptie van de cliënt te beïnvloeden natuurlijk!”, geeft Chan aan. “Zorg dat je een goede indruk bij ze achterlaat, want dan worden ze je beste ambassadeurs.”

Het kwartje valt. Bij een klacht bedank je mensen dus en zorg je dat ze zich gehoord en begrepen voelen. Dat leidt tot een positieve perceptie. En het zorgt voor onderscheidend vermogen. En als je de perceptie van de cliënt als manager niet kent…? Ja, dan heb je een probleem. Dan gaan mensen boeken over je schrijven.

Ik vertelde vorige week dat indianen in grote familiecommunes wonen met alle generaties bij elkaar. Alle gezinsleden hebben een taak en ze zorgen er samen voor dat ze lekker met elkaar kunnen leven.

“Maar wat als iemand ziek wordt?”, vraag ik.
“Dan bepaalt de medicijnman wat er moet gebeuren”, zegt Nootje.
“En als iemand komt te overlijden?”
“Nou dan wordt hij hier begraven. Behalve sjamanen, die niet!”
“Ooh, en waarom niet dan?”
“De indianen vervoeren sjamanen in de terminale fase rivieropwaarts naar een plek, ver weg van het dorp. Vanwege hun bovennatuurlijke krachten mogen sjamanen niet in het dorp overlijden. Dat brengt onheil en dan zou iedereen moeten verhuizen. Ergens ver weg hangen de indianen een hangmat in het bos. Vervolgens laten ze de sjamaan daarin achter. Dagelijks brengt iemand eten en drinken naar hem toe. Tot de dag dat hij er niet meer is.”
“Hoezo, er niet meer is?”, vraagt mijn man Radjin.
“Nou, sjamanen verdwijnen gewoon en hun geest leeft verder in het bos”, zegt Nootje.

Ik snap er niets van. Er moet toch ergens een lichaam zijn? Ik merk dat ik moeite heb dit verhaal een plek te geven op mijn ‘harde schijf’. Zou het echt waar zijn?

Als de ene helft van mijn personeel op vakantie is, werkt de andere helft namelijk gewoon door. Een goede planning en strakke protocollen moeten de kwaliteit van zorg dan waarborgen. Jawel, ook in de warmste maanden van het jaar is dat cruciaal. Want juist dan loert het gevaar van een diarreegolf. Of van een griepepidemie. Waakzaamheid blijft geboden, evenals goede zorg in de vorm van extra drinken en extra aandacht. SUPER!

En toch heeft deze periode van hoge werkdruk ook zo zijn charmes, bijvoorbeeld op het gebied van saamhorigheid. Dankzij de grote betrokkenheid van mijn personeel en van de familieleden van onze bewoners komen we er altijd goed doorheen. Iedereen werkt mee. Ook de verbouwing van de aanleunwoningen gaat gestaag door. Dit jaar zorgen de bezuinigingen voor een extra uitdaging, want we kunnen geen uitzendkrachten inzetten. Niemand klaagt en het ziekteverzuim blijft laag rond de 4%! Als leidinggevende kun je alleen maar trots zijn op zulke fijne collega’s.

Florence, de organisatie waartoe Jonker Frans behoort, is in de tussentijd bezig haar strategie te herijken. Ze wil zich onderscheiden door het ‘SUPER-gedrag’ van alle (on)betaalde krachten. Waar dat SUPER precies voor staat?

S = Samen met
U = Uitnodigend
P = Professioneel
E = Effectief
R = Respect

De komende maanden geven we in de prakijk samen vorm en inhoud aan deze nieuwe waarden. En ik kan u nu al vertellen: Jonker Frans is er klaar voor!

Het woord ‘bezuinigen’ staat centraal in alle partijprogramma’s. Daar komen we niet onderuit. Niemand niet, geen enkele partij. Dus ook ik stem VÓÓR bezuinigingen, hoe dan ook. Elke partij heeft haar ideeën waar minder geld aan uitgegeven kan worden…

Ook in de zorg zal gesneden worden. Het wordt wel mooi ‘verpakt’, want er wordt extra geld door diverse partijen beloofd voor de gezondheidszorg op diverse terreinen. Dit zijn de ‘plusjes’ in de begroting. Tegelijkertijd zijn er ook ‘minnetjes’ in de begrotingen… en in het totaal komen de meesten dan toch uit op een dikke MIN. En dat terwijl het aantal ouderen alleen maar groter wordt. Waar zullen wij, zorgverleners, dat straks merken? En onze cliënten? Ik vind het spannend en het houd me dan ook erg bezig.

Daarom vind ik het ook zo leuk dat ik door Metro gevraagd ben voor het ‘lezerspanel’. Hier ben ik de laatste weken elke week te vinden. Ik geef mijn visie op het interview dat gehouden wordt met de lijsttrekker, de persoon of het partijprogramma. Zo raak ik nóg meer betrokken bij de verkiezingen en volg ik nóg intensiever alle praat- en tvprogramma’s Want misschien lijkt de politiek soms ver weg van ons te staan… het gaat wel over ons!

Donderdag 20 mei, Metro, interview Job Cohen:
Froukje Bijlsma, 26 JAAR, WIJKVERPLEEGKUNDIGE.
POLITIEKE VOORKEUR: CDA/CHRISTENUNIE
“Die extra 10 miljard: ik denk dat het
de geloofwaardigheid van Cohen een
beetje heeft aangetast. Ik was erg
nieuwsgierig toen Cohen naar voren
trad als lijsttrekker. Dat is er nu een
beetje vanaf. Het motto: mensen bij
elkaar houden! Een waardevolle
doelstelling vind ik, omdat we nu
eenmaal een samenleving zijn.
Alleen: hoe wil Cohen dit dan?”

Welke uitstraling zal de politiek straks krijgen… eentje van mededogen of van hardheid? Van geld of van menselijkheid? Van hoop of van angst? Ik ben nieuwsgierig naar politiek Nederland na 9 juni.

Ruzie
Ik kwam bij een mevrouw om haar insuline te geven voor haar diabetes. Ze vertelde me dat haar dag niet goed begonnen was, want ze had ruzie met een vriend. Ik wilde me niet opdringen, maar even later vertelde ze me toch haar verhaal. Ik luisterde.

Zijwielen
Ook bezocht ik een meneer om zijn medicijnen op orde te brengen. Hij vroeg mij advies over zijwielen aan zijn fiets. Hij fietst graag, maar al die studenten zijn zo haastig en kijken bijna niet uit. Hij is bang om te vallen. Ik zei dat het een heel goed idee was en nog verstandig ook.

Afscheid
Deze week verhuisde een cliënt naar een ander deel van de stad en we hebben de zorg overgedragen aan een ander team. We hebben drie jaar intensief gezorgd voor deze man, met veel plezier. We zullen hem en zijn vrouw missen.

Wondzorg
Ik heb samen met een collega gekeken naar de wondzorg voor een cliënt en het wondbeleid is nu veranderd in samenwerking met de praktijkverpleegkundige van de huisarts. De wond van mevrouw ziet er nu goed uit, maar is nog lang niet dicht.

Huisbezoek
Ik deed een eerste huisbezoek bij een cliënt die was aangemeld door de huisarts. Zij is erg ziek en gaat binnenkort sterven. Ze zegt dat ze er klaar voor is.

Overleg
Ik had een overleg met Team 290 (gespecialiseerd team die mensen met dementie diagnosticeren en begeleiden) om de zorg voor onze cliënten met dementie en de begeleiding voor partners en familie door te spreken en op elkaar af te stemmen.

O,ja… én afgelopen woensdag was natuurlijk de dag van de verpleging en heb ik meegewerkt aan de geveldoekenactie van de campagne. 12 minuten lang hing het doek aan de st. Jozefkerk in Groningen. Klik hier voor de film.

Een gewone week, dus elke dag anders!

Vandaag herdenken we de geboortedag van Florence Nightingale, de grondlegster van de verpleegkunde. Ook vragen landen wereldwijd op de ‘Dag van de Verpleging’ aandacht voor kwaliteitsontwikkeling in de zorg. Florence Nightingale ontwikkelde een holistische zorgvisie die verder ging dan het simpelweg verzorgen van slachtoffers in de Krimoorlog. De World Health Organization (WHO) gebruikte haar visie zelfs voor de definitie van het begrip gezondheid.

“Maar is het imago van de zorg wel gegroeid? En ervaren we de erkenning die we in dit vak verdienen?”

De Volkskrant deed onderzoek naar de beleving van zorgverleners en kwam tot heldere conclusies (8 mei 2010).

“Wie in de zorg werkt, doet dat werk met hart en ziel.”

Ook blijkt dat tweederde van de ondervraagden ontevreden is, omdat zij niet kan doen wat ze het liefst doet, namelijk ‘zorgen’. Oorzaak daarvan is minister Ab Klink van Volksgezondheid, die vooral het huishoudboekje belangrijk vindt. Enerzijds is er dus passie voor het vak, anderzijds zijn er belemmeringen van regelgeving en financiën. Zorgverleners missen eveneens respect en waardering van de media, die de zorg een slecht imago bezorgen. Het zorgt voor onvrede. Ze ervaren wel waardering van patiënten en collega’s, maar vooral van de kleine vooruitgang die ze zien bij patiënten.

“Hoe verhoudt zich dat tot de economisering en marktwerking in de zorg? En hoe brengen we bovenal de ziel weer terug in de zorg?”

Ik ben erg benieuwd naar jullie reacties.

Op 4 mei liep ik mee in een stille tocht. We liepen vanaf het Joodse monument bij de van Mesdag Kliniek naar de Martinikerk in Groningen. Daar waren we 2 minuten stil en herdachten we ‘de doden’. Gedachten gaan door mij heen. Persoonlijke verhalen van mensen over verlies, wanhoop en desillusie die door documentaires de hele week op tv te zien zijn. Ik denk aan wat ik afgelopen week las in de krant.

‘Uit onderzoek van Maurice de Hond blijkt dat meer dan 50% van de Nederlanders twijfelt aan het nut van hulp aan derdewereldlanden.’ Tegelijkertijd hoor je over grote groepen mensen (honderdduizenden) dat ze geen huis meer hebben, geen eten, geen schoon drinkwater, geen medische zorg, geen onderwijs en geen veilige omgeving. En dit zijn de meest basale levensbehoeften.

Artsen Zonder Grenzen reageert op dit onderzoek: ‘Wij zijn het niet eens met veel van de geluiden die wij horen in de samenleving. Het is te gemakkelijk, zelfs onmenselijk om mensen in nood niet te helpen. De discussie over hulp is uit balans geraakt en we vinden dat het tijd dat Nederland een tegengeluid laat horen’.

Ik denk aan vorige week woensdag toen we ‘bevrijding’ vierden. Wij werden in onze nood geholpen en konden in de jaren erna weer aan de toekomst werken. We werden een welvarend land. Moeten we dan ophouden met zorgen voor anderen die het nu nodig hebben? Houd onze verantwoordelijkheid op bij onze eigen landgrenzen? Bij de zorg voor onze eigen mensen?

Ik droom ook. Ik droom van een samenleving waarin we altijd oog blijven hebben voor nood binnen en buiten Nederland en waarin we onze verantwoordelijkheid nemen wanneer collega’s in de wereld onze hulp nodig hebben.

Droom mee, help mee en kijk eens op www.ikhelp.nl

Van iedere bewoner stellen wij een weekarrangement op waarin alle zorgvragen zijn ingevuld. Helaas zien wij nu vaak dat mensen meer zorg nodig hebben dan wij uit de ZZP’s kunnen bieden. De dilemma’s die voortkomen uit dit ZZP-systeem baren zorgverleners dan ook grote zorgen. Logisch, want zij wíllen gewoon zorg verlenen. Daarvoor zijn ze opgeleid.

Zorgverleners willen niet tegen hulpbehoevende mensen zeggen: “Nee mevrouw Jansen, uw zorgminuten zijn op!”. Ook mantelzorgers en huisartsen snappen niet altijd dat er nu wezenlijke veranderingen zijn in wat wij kunnen bieden. Zij beroepen zich daarbij op het ‘groene boekje’, met een uitleg die op zijn minst discutabel is. Wel begrijpelijk overigens, want als je de schema’s en tabellen uit het ‘groene boekje’ bekijkt, tonen die aan waarop mensen recht hebben in een zorgcentrum. Dat gaat soms heel ver. En ja, dan zit er dus wel eens een ‘gat’.

Hoe dan ook, er komt nogal wat bij kijken als je vandaag de dag WAARDE-VOLLE zorg wilt blijven verlenen. Dat vereist veel creativiteit van onze mensen. En dan kun je als management alleen maar zeggen: “Dankjewel. Wij zijn trots op jullie.”.

Woensdag 12 mei is de Dag van de Verpleging. Met de hulp van sponsors zullen wij dat op gepaste wijze vieren.

‘Nooit meer!’, is mijn eerste reactie.

Diegenen die regelmatig mijn weblog lezen, weten dat ik op dit moment een masteropleiding afrond aan de universiteit van Utrecht. En zoals het er uitziet, kan ik 18 juni aanstaande mijn scriptie verdedigen en mijn bul in ontvangst nemen.

Leiderschapstalenten moet je ontwikkelen en bijhouden. Ook in de zorg. Natuurlijk is de dagelijkse praktijk de beste leerschool, maar nieuwe inzichten en ideeën vind je vooral door te praten met andere professionals. Studiegenoten uit verschillende sectoren en uit het hele land. Van onderwijs en politie tot jeugd- en ouderenzorg.

Wat me zéker zal bijblijven, zijn de persoonlijke verhalen. Schitterend!

Verhalen over dilemma’s, over reorganisaties of over andere zaken die in al die uiteenlopende organisaties spelen. Analyseren tot in den treuren! Bijna altijd gaat het over geld – of over het gebrek eraan – of over macht (wie mag er spreken en wie moet er luisteren).

Ik heb genoten.

Strategisch management, de studie die ik volg, heeft me geholpen meer zicht te krijgen op deze processen. Want ook in de zorg hebben we er dagelijks mee te maken. Soms verwijten ze ons dat leidinggevenden in de zorg té soft zijn. Maar is dat wel zo? Waarom mag de menselijke maat niet de norm zijn in ons vak? Als dat in de zorg al niet mag, waar dan wel?

Zorg is mensenwerk! Laten we dat vooral zo houden.

Landelijk wordt er besloten hoeveel recht mensen hebben op zorg, wij als verzorgenden bepalen of iemand elke dag kan douchen (gelukkig kan dat bij ons nog).

Maar de stad waar onze ouderen wonen, bepaalt of mensen elke vijf meter struikelen over uitstekende stoeptegels of hoe toegankelijk het openbaar vervoer en huisvesting zijn. Daarom is het belangrijk dat ook onze bewoners stemmen. Gelukkig hadden ze die mogelijkheid.
Hoe de opkomst was? Prima. Al heeft niet iedereen het vertrouwen dat het stemmen iets uithaalt, niemand ziet zijn stem graag verloren gaan.

Op de afdeling waar ik werk, vallen de meeste mensen onder pakket 5. Zij krijgen begeleiding bij alles. Van opstaan tot naar bed gaan en alles wat er tussen zit. Tanden poetsen, medicatie, fysiotherapie, activiteiten, kapper, maaltijden, toiletgang, enzovoort. Pakket 5 wil zeggen: 16,5 tot 20 uur begeleiding per week. Maar in de praktijk heb je veel meer tijd nodig.

Want… medicatie wordt geweigerd, mensen gaan dwalen terwijl we eten, ze zijn op zoek naar hun (veelal overleden) echtgenoot of naar de kinderen. Soms naar hun ouders. Mensen kleden zich uit op ongepaste tijden en plekken. Krijgen ruzie met elkaar of roepen en krijgen een hele huiskamer daarmee onrustig.

Dan hebben we tijd nodig om weer rust te brengen. Maar die tijd, die is er dus niet. Want er is geen rekening gehouden met de veranderlijkheid van de mens. Wat heel vreemd is, aangezien er niets zo veranderlijk is als een mens. Helemaal wanneer die mens dementerend is.